Opinie

Kijker is minder dom dan u denkt

Omroepbazen en docenten verwaarlozen, net als staatssecretaris Dekker, hun belangrijkste taak: het publiek meenemen naar de hoogste toppen van de cultuur om daar een paar uur te verwijlen.

Beeld Thinkstock

Toen staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap enkele dagen geleden zijn voornemen bekend maakte te willen schrappen in het aantal amusementsprogramma's op de Nederlandse publieke televisie, bleek het Hilversumse mediapark niet groot genoeg om de verontwaardiging te bevatten.

Het pijnpunt was dat de staatssecretaris zou gaan bepalen wat amusement was - wat hij vervolgens zorgvuldig vermeed te doen. Natuurlijk is ook kunstminnend Hilversum op zijn hoede voor een neoliberale bewindsman die ineens voor meer cultuur pleit: timeo Danaos et dona ferentes (ik wantrouw de Grieken ook als zij geschenken aanbieden).

Staatssecretaris Sander Dekker wil het 'gesloten omroepbolwerk' in Hilversum slechten. Iedereen moet programma's kunnen maken en 'plat amusement' is taboe. Gaat dat lukken?

Makkelijker

Het zou immers best kunnen dat Dekker de NPO kijkers afhandig wil maken om de tent daarna op te doeken. Toch komen ook de Hilversumse protesten mij verdacht voor.

Volgens Hilversum wil het volk vermaak. Hilversum staat niet alleen in deze veronderstelling.

Ik schrijf weleens wat en niet zelden krijg ik van redacteuren de vraag of het niet wat makkelijker kan. Uitgesponnen argumenten, citaten die je twee keer moet lezen, 'moeilijke' woorden, ze komen allemaal hardhandig in aanvaring met de rode pen van de redacteur. Citaten in vreemde talen zijn helemaal uit den boze. De lezer wordt verondersteld het spaans benauwd te krijgen van een woordje Frans of Duits.

In het onderwijs is het van hetzelfde laken een pak. Toen mijn broer zijn stage voor de postdoctorale lerarenopleiding liep werd hun ten stelligste ontraden leerlingen klassieke teksten te laten lezen. Het heette niet meer van deze tijd te zijn om scholieren Herman Gorter, Horatius of Plato te laten lezen.

'Niet meer van deze tijd'

De uitdrukking 'niet meer van deze tijd' is een eufemisme voor 'ik vind het stom en ik heb er geen zin in' - en heeft dito argumentatieve waarde. Het systematisch onderschatten van de belangstelling en de intellectuele veerkracht van leerlingen is de voornaamste oorzaak van het schrijnende gebrek aan algemene ontwikkeling van de gemiddelde leerling in 6 vwo, de beroerde geletterdheid en de gebrekkige beheersing van elementaire wiskundige technieken.

Toen mijn broer de leerlingen wel de bovengenoemde schrijvers voorschotelde - dwarsliggen zit in de familie - bleken ze die na wat tegenstribbelen namelijk erg mooi te vinden. Een docent die het aanvankelijke niveau van zijn leerlingen als de maat der dingen neemt, doet zijn leerlingen tekort.

Iets dergelijks geldt ook voor omroepbazen. De bestuurders van de publieke omroep hebben decennialang systematisch hun taak verwaarloosd om het Nederlandse publiek goede televisie te laten zien. Uiteraard zijn er uitzonderingen, maar het merendeel van wat er op de treurbuis verschijnt is ofwel ondragelijk banaal en vulgair ofwel meedogenloos gezellig en truttig. Een en ander wordt afgewisseld met de hysterisch vertolkte waan van de dag en een toefje 'zingeving' rond middernacht voor wie ondertussen nog niet naar bed is gevlucht.

Verstikkende leukheid

De zingeving zelf (het woord alleen al) verkitscht ook sneller dan zijn schaduw. Zo verspreidt de Evangelische Omroep tegenwoordig het woord van de Here Jezus Himself met name door middel van de muziek die enkele weken later bij De Beste Zangers van Nederland te horen is. Ook cultuur en wetenschap ontkomen niet aan de verstikkende leukheid die Hilversum over zo ongeveer alles (geld en voetbal uitgezonderd) uitspreidt. De Wereld Draait Door wordt door velen voor een cultureel, of zelfs intellectueel programma gehouden. Sancta simplicitas! Hoeveel moois en goeds heeft Matthijs van Nieuwkerk met zijn marktkraampjesmentaliteit niet al naar de knoppen geholpen? DWDD presenteert de hoge cultuur als de sushibar van de geest.

Als ik niet al katholiek was zou ik het door de programma's van HUMAN wel geworden zijn. Welk argument voor het geloof is beter dan de vreugdeloze grijsheid van deze vrijdenkers? Filosofie is natuurlijk 'interessant', maar je moet er wel beleid mee kunnen maken, zo lijkt het.

Dom houden

Ook hier is het weer de minachting van het publiek die, letterlijk, beeldbepalend is. Het heet dat de kijker vermaakt wil worden, dat hij iets pas vreet wanneer er een saus overheen zit die alle nuances wegneemt. Vooral niet moeilijk, is het devies op de televisie, in de tijdschriftenwereld, vaak ook op de radio en vrijwel altijd in het onderwijs.

Het systematisch dom houden van het volk is geen door democratisch denken ingegeven politiek, maar een bij uitstek antidemocratisch stuk beleid. Het kunnen bepalen van je politieke keuzen vereist diepgang, bezinning, kennis van zaken en beschaving.

Ofschoon ik hoge cultuur geenszins wil reduceren tot een cursus burgerschap is het wel waar dat vertrouwdheid met de klassieken het zelf kan openen voor meevoelen en meedenken met anderen. Het is de verantwoordelijkheid van de publieke omroep, net zo goed als van het openbare onderwijs, om het publiek mee te nemen naar de hoogste toppen van de cultuur en daar een paar uur te verwijlen. Pas dan kan het publieke, anders gezegd, het openbare, weer een openbaring zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden