Column Peter de Waard

Kiest Hoekstra de weg van het Chinese staatskapitalisme?

Het zou onheus zijn om de investering in Air France-KLM alleen als een verkiezingsstunt af te schilderen. Maar na drie decennia van privatisering wil het electoraat dat de staat weer op de stoel van de ondernemer gaat zitten.

Nederlanders hebben massaal heimwee naar giroblauw en zouden graag een staatsbetaalbank willen hebben, waar ze hun geld veilig kunnen stallen. Mogelijk is dat de huidige Volksbank – al in handen van de staat – en anders moet maar een nieuwe bank worden opgericht.

Er is geen reden om PostNL als monopolist niet in staatshanden te brengen. En als er echt werk zou moeten worden gemaakt van verduurzaming zou de staat ook belangen moeten gaan nemen in de energiebedrijven en in Tata Steel in IJmuiden. In Tata’s voorganger Hoogovens had in het verleden zowel de staat als de gemeente Amsterdam belangen, omdat staalindustrie net als luchtvaart van strategisch belang werd geacht. En nu Tata binnenkort in een internationaal concern – in dit geval met het Duitse Thyssen Krupp – wordt onderbracht, zou het zaak kunnen zijn een vinger aan de pols te houden.

Als 680 miljoen euro in een luchtvaartmaatschappij wordt gestoken, kan de staat niet weigeren een exploitant van windparken een dergelijke investering te gunnen – al is het alleen al om de investering klimaatneutraal te maken.

In zijn algemeenheid zou kunnen worden gezegd dat bedrijfsactiviteiten met een hoog ‘algemeen nuts’-gehalte van de staat moeten zijn. Maar daar valt KLM niet onder. De KLM is niet belangrijker voor Nederland dan Shell, Unilever, Philips en ASML. KLM is een hoeksteen van Nederland Distributieland, de andere vier bedrijven zijn de hoeksteen van Nederland Kennisland.

Rutte bemoeide zich niet voor niets al met de plek van het hoofdkantoor of besliscentrum van Unilever en wilde daar op indirecte wijze – via een afschaffing van de divendbelasting – ook al een duit in het zakje doen. Zijn plan kostte aanzienlijk meer dan het bedrag dat Hoekstra nu in KLM steekt. Indien het Koreaanse Samsung of het Amerikaanse Intel morgen een knock-outbod doet op ASML, zou de staat ook in actie komen.

Het is niet alleen een Nederlands verschijnsel. Internationaal komen overheden meer op voor hun eigen bedrijven. Trump breekt een lans voor zijn auto-industrie, May voor de farmaciebedrijven. Deels heeft dat te maken met de opkomst van het populisme en nationalisme.

Niet voor niets verwelkomden PVV en Forum voor Democratie de actie van Hoekstra en kopte De Telegraaf  ‘Felle strijd om Blauwe Trots’. Deels heeft het te maken met de toenemende concurrentie van de grote Chinese staatsconglomeraten die internationaal hun vleugels uitslaan en de positie van gevestigde westerse multinationals bedreigen.

De deelname in KLM is pas een allereerste zet in een hernieuwd staatsopkoopprogramma. Het zal ergens eindigen bij een volgende Fokker of RSV.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden