Opinie Burgemeester

Kies met de gemeenteraad ook de burgemeester

Nieuwe wethouders en raadsleden worden ingezworen tijdens de Amsterdamse gemeenteraad, 30 mei. Beeld ANP

De gemeenteraad heeft gesproken: Femke for president. Femke van harte. Opnieuw een procedure die heel wat voeten in de aarde heeft gehad. Maar welke burgemeestersbenoeming heeft dat tegenwoordig niet. Onder leiding van De Telegraaf werd actie gevoerd tegen Femke. ‘Zij heeft geen bestuurlijke ervaring’ was het motto.

Onlangs overleed Ruud Lubbers, een bejubelde minister en premier in de jaren zeventig, tachtig en negentig. Hij was 34 jaar toen hij minister van Economische Zaken werd in het kabinet-Den Uyl. Hij was afkomstig uit een familiebedrijf in Rotterdam en had nog nooit een stap gezet op een ministerie of in de Tweede Kamer. En had dus geen bestuurlijke ervaring. Niemand zeurde daarover. Hij was fris en fruitig en het was goed dat jonge mensen hun leven in dienst van het landsbelang wilden stellen. In dat kabinet zaten meer frisse dertigers als Jan Pronk, Jos van Kemenade en Wim Meijer. Het argument van de bestuurlijke ervaring lijkt me dus onzin.

Dat de procedure voor de benoeming van een burgemeester op de helling moet, dringt zich steeds meer op. Die discussie speelt nu al jaren. In 1966 – 52 jaar geleden! – pleitte D66 als eerste voor de door de burgers gekozen burgemeester. Andere partijen kwamen met varianten daarop, maar we moeten vaststellen dat er wezenlijk niets is veranderd. Zij het dat nu de gemeenteraad een voorkeur mag uitspreken. Maar de Kroon blijft benoemen.

Deze discussie valt nu samen met een groter thema: de invloed van de kiezer, oftewel hoe democratisch is je land ingericht? Kijk naar de debatten over het referendum. De conclusie moet zijn dat er in onze samenleving behoefte bestaat de invloed van de burger te vergroten. De democratie heeft een zetje nodig.

Hierbij een nieuwe poging tot een oplossing. Waarom koppelen we de verkiezing van de burgemeester niet aan de verkiezing van de gemeenteraad? Politieke partijen wijzen een lijsttrekker aan die tevens kandidaat-burgemeester is. De grootste partij levert dan de burgemeester. Als in Amsterdam Femke Halsema lijsttrekker was geweest voor GroenLinks, was zij dus burgemeester geworden, omdat die partij in de stad de grootste is geworden. De burgemeester gaat daarna een college formeren met een coalitieakkoord.

Als bezwaar zal wel worden aangevoerd dat de burgemeester dan niet meer ‘boven de partijen’ staat. Maar kijk naar de minister-president: daar geldt ook dat de partij die bij de Tweede Kamerverkiezingen de grootste is geworden de premier levert. En ook een premier moet als voorzitter van de ministerraad boven de partijen staan, anders is hij geen samenbindende goede teamleider. Deze wijze van het kiezen van een burgemeester heeft in ieder geval het voordeel dat niemand in het geheim hoeft te solliciteren met alle risico’s van lekken. Sollicitanten worden niet beschadigd als zij geen burgemeester worden.

Het grote voordeel: de burger kiest. Hoe transparant wil je het hebben? En daar ging het toch steeds om. Kort-om: geef de democratie een kontje.

Jaap van der Ploeg, oud-parlementair redacteur NOS en oud-directeur RVD.

Voor Femke Halsema komt in Amsterdam alles samen

Toen haar naam voor het eerst viel als mogelijke opvolger van Eberhard van der Laan, kreeg Femke Halsema van alle kanten harde kritiek. Toch wordt zij de nieuwe burgemeester van de hoofdstad. In het logge Amsterdamse stadhuis wacht haar een zware taak, maar de functie heeft álles waar Halsema al jaren gepassioneerd mee bezig is

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.