Opinie Duurzaam wonen

Keuzevrijheid? Het is tijd voor een verplichte planmatige verduurzaming van Nederland

Nederland moet als rijk land zijn verantwoordelijkheid nemen bij verduurzaming van woningen, betoogt Rik Altena van DWA, een adviesbureau gericht op verduurzaming van de gebouwde omgeving.

Een installateur is bezig met het installeren van een warmtepomp bij een verwarmingsketel, als onderdeel van een project om een jarenzestigwoning energiezuinig te maken. Beeld ANP

Het kabinet wil dat in 2030 onze woningen aardgasvrij zijn en dat de CO2-uitstoot met 49 procent is teruggebracht. Twintig jaar later moeten alle Nederlandse woningen bijna CO2-neutraal zijn. Dit brengt niet alleen een grote verbouwing met zich mee, maar vraagt van iedere woningeigenaar een verduurzamingskeuze én een investering in zijn woning.

Minister Wiebes wil woningeigenaren ‘verleiden’ tot het aardgasvrij maken van hun woning. Die verleiding is nu nog gering, want maatregelen zijn vaak duur en geven gedoe. Daarbij komt dat door relatief lage energieprijzen de terugverdientijd lang is. De Eindhovense wethouder Van der Meer wil bewoners een ‘aanbod doen dat ze niet kunnen weigeren’. Ik sta positief tegenover zijn plannen, maar het doet denken aan de film The Godfather. Hoeveel vrijheid heeft de woningeigenaar en waar botst zijn vrijheid met andere vrijheden?

Het is goed als de overheid woning-eigenaren informeert en zo hun effectieve keuzevrijheid vergroot. Maar een overheid die een woningeigenaar net zo lang informeert tot hij de moreel juiste keuze maakt, is iemand dwingen om vrij te zijn. Met green nudges kan de overheid de keuze-omgeving aanpassen en zo de woningeigenaren beïnvloeden via framing, sociale status en inspelen op keuzestress. Hiermee wordt echter wel hun autonomie beperkt.

Warmtenet

Woningeigenaren in een wijk die aangesloten wordt op een warmtenet hebben formeel de vrijheid om andere keuzes te maken dan het aanbod van de gemeente in het wijkarrangement, maar kunnen daar soms niet effectief gebruik van maken. Zo’n arrangement bestaat uit de aanpassingen in en aan de woning voor een warmtenet, financiering van maatregelen en aansluitkosten. Eigenaren met weinig bestedingsruimte hebben niet de vrijheid om voor een andere verwarmingstechniek te kiezen, wanneer daar in hun wijk geen financiering voor wordt geboden. Het is namelijk voor de gemeente onvoordelig wanneer eigenaren voor andere technieken kiezen. Dan worden wel kosten gemaakt voor een warmtenet in de straat, maar zijn er minder inkomsten van afnemers. Tegelijk maken eigenaren die wel kiezen voor een andere techniek, het net minder rendabel en daarmee de energietransitie duurder.

Aanvullende belasting op hogere inkomens is waarschijnlijk nodig om de energietransitie te financieren. Zo’n maatregel ligt uiteraard gevoelig.

Keuzevrijheid zal soms botsen met de duurzaamheidsdoelstellingen van de overheid en problemen opleveren voor de energie-infrastructuur. Zo heeft een aantal flatbewoners in Middelburg uit investeringsoogpunt gekozen voor een elektrische ketel, aardgasvrij, maar met een veel lager rendement dan een warmtepomp. Hierdoor zijn CO2-reductieambities lastiger te bereiken. Ook vraagt zo’n ketel een veel hoger vermogen als het buiten koud is, waardoor het elektriciteitsnet extra verzwaard moet worden en er meer elektriciteitsopslag nodig is. Die kosten ziet een woningeigenaar zelf niet direct terug, maar moeten wel opgehoest worden door de overheid.

Vrijheid

Bestaat er eigenlijk wel keuzevrijheid als onze aardbol onze manier van leven niet verdraagt? Wie anders dan de overheid moet paal en perk stellen aan onze vrijheid? Het kabinet kan kiezen voor autonomie voor de woningeigenaar. Dan zullen ze moeten accepteren dat er ongelukkige en dure keuzes worden gemaakt en doelstellingen moeizaam worden behaald. De andere keuze is het planmatig realiseren van doelstellingen voor de laagste prijs met verplichte verduurzaming voor iedere woningeigenaar. Dit laatste gaat ten koste van de autonomie van de eigenaar en dat kost waarschijnlijk kiezers.

In mijn opinie heeft het kabinet geen keus. Om Nederland te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering en de stijgende zeespiegel is een mondiale aanpak nodig waarbij een rijk land als Nederland zijn verantwoordelijkheid moet nemen. Tijd voor een verplichte planmatige verduurzaming van Nederland waarbij de keuzevrijheid van woning-eigenaren op het tweede plan komt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden