Column De Kwestie

Kan kamikazefinanciering de Italiaanse schuld wegpoetsen?

Peter de Waard

Italië en Japan delen veel. Ze zijn ongeveer even groot (respectievelijk 301 duizend en 375 duizend vierkante kilo­meter), hebben dezelfde vorm, koesteren hun vulkanen en gaan prat op hun oude beschavingen. In de 20ste eeuw kwamen er fascistische dictaturen die van buitenaf werden verslagen, waarna ze allebei als bondgenoten onder de Amerikaanse atoomparaplu kwamen.

En net als Japan krijgt Italië de economische groei de laatste decennia maar moeizaam op stoom. Ze hebben ook allebei een enorme staatsschuld – Japan 253 procent van het bbp en Italië 131 procent – die voor het overgrote deel in handen is van binnenlandse crediteuren.

Van de totale Italiaanse schuld hebben buitenlandse beleggers en financiële instituten maar eenderde– het laagste percentage van alle eurozonelanden. De Italiaanse centrale bank heeft 20 procent – in 2015 was dat nog 5 procent – van die schuld vanwege het opkoop­programma van de ECB. Ruim 40 procent zit bij Italiaanse banken en burgers.

En de ene schuld is de andere niet. Het kan een slok op een borrel schelen of de schuld in handen is van het Nederlandse ABP of het pensioenfonds van Fiat. Als het op de ­financiële markten gaat spoken, zullen binnenlandse financiële ­instellingen en ingezetenen obligaties van hun thuisland minder snel dumpen.

Buitenlandse obligatiehouders zijn ook een minder zekere factor voor de toekomstige herfinanciering van de schuld. En dan is er nog een voordeel, waarop het IMF wijst. Als de Italiaanse staat meer rente moet betalen over de schuld, dan blijven die hogere rentebetalingen voor tweederde in het eigen land. Ze worden daar ook weer besteed en zullen dankzij het multiplier-effect de groei stimuleren. Het is iets waar de populistische regering van premier Giuseppe Conte op rekent. Het is zelfs een belangrijk argument geworden in de ruzie met de Europese Commissie over het hoger laten oplopen van het tekort dan was afgesproken.

Als het aan de rechts-radicale vice-premier Matteo Salvini ligt, zullen Italianen gestimuleerd worden om een groter deel van hun persoonlijk vermogen in staatsleningen te steken als buitenlanders hun vertrouwen verliezen. Ze zouden daarvoor ook belastingaftrek krijgen. Er zou zelfs een speciaal fonds kunnen worden gevormd dat Italianen verplicht een deel van hun eigen vermogen in Italiaanse staatsobligaties te steken – zogenoemde solidariteitsobligaties. Dat dit plan geen utopie is, blijkt uit het feit dat Moody’s het onlangs aangreep om een stabiel vooruitzicht te geven voor de huidige Italiaanse kredietwaardering. ‘Italiaanse huishoudens hebben een relatief groot ­vermogen en dat is een belangrijke buffer tegen toekomstige financiële schokken en een potentiële bron om de schuld te financieren’, aldus Moody’s.

Misschien is het kamikazefinanciering. Maar daar liggen Japanners en Italianen niet wakker van.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.