Opinie

Kan ik netjes sterven als ik heel erg dement ben?

Er is een nieuwe 'handreiking' voor euthanasie bij dementie. Maar er blijken twee versies te zijn: voor artsen en voor burgers. Dat is verwarrend want waar ben je nu aan toe?

'Als dementeren niet genoeg is voor euthanasie, welk lijden is dat dan wel?' Beeld BELGA

Ik eindig dement, waarschijnlijk. Parkinsonpatiënten lopen nu eenmaal een groter risico dat ze hun vrouw op een dag aanzien voor een hoed of te lijf gaan met een keukenmes. Als ik lang genoeg leef, staat bijna vast dat ik kwijlend zal vergeten wie ik was, of wat, of waar.

Dat wil ik niet. Liever sterf ik netjes. Zoals Hugo Claus toen hij niet meer kon schrijven, liedjes zingend met zijn lief.

Sinds we euthanasie bij wet mogelijk maakten (2002), denken ouderen dat het altijd zo soepel kan. Als ze knetterdement naar een tehuis moeten, zal 'dokter' wel 'helpen'. Sterven zonder dat je het merkt ... mooie dood, toch?

Catch-22

Zo gaat het niet. Van de wet mag een arts euthanasie verlenen bij uitzichtloos en ondraaglijk lijden. In het beginstadium van dementie is daarvan geen sprake. Maar zodra je gevorderd dement bent, kun je die 'goede dood' ook vergeten. Als je de arts niet meer kunt uitleggen waarom je wilde sterven, zit er niets anders op dan het leven uit te leven.

Aan die Catch-22 ontkom je alleen als je de dokter ervan overtuigt dat je niet wilt wachten op je eigen waanzin, maar liever te vroeg doodgaat dan te laat. Dat je lijdt aan een lijden dat je vreest: het vooruitzicht mensonterend af te takelen.

Soms doen artsen wat je vraagt. Dan verlenen ze euthanasie aan een beginnende dementiepatiënt; bij elkaar nog geen honderd gevallen per jaar - op een kwart miljoen dementerenden in Nederland. Euthanasie bij gevórderde dementie komt vrijwel nooit voor, omdat bijna alle artsen dat categorisch weigeren.

Wandaad

Ik heb lang gedacht dat alleen ikzelf over mijn sterven beschik en artsen moeten handelen in de geest van de wet. Maar tijdens het schrijven van Pistoolvinger ging ik begrijpen dat je een diepdemente man niet laat inslapen; dat is geen waardig einde, maar een wandaad.

Dat vond artsenorganisatie KNMG ook. Daardoor is de Euthanasiewet al dertien jaar deels onuitvoerbaar: het mag, maar niemand wil het doen. Om te ontsnappen aan die verwarrende situatie, liet minister Schippers een 'handreiking' opstellen. Zo zit het. Zo kan het. Hierover zijn we het eens. Het stuk verscheen kort voor Kerst geruisloos.

Tot mijn verbazing zegt de minister nu in 'haar' handreiking dat euthanasie bij dementie mogelijk moet zijn, ongeveer zoals de wet van 2002 het wilde. De schriftelijke wilsverklaring is nog altijd nodig. Nieuw is dat dementie op zich niet genoeg is; er moet sprake zijn van meer lijden.

Verwarrend

Om twee redenen is de handreiking verwarrend. Met geen woord rept zij van de fundamentele bezwaren van de KNMG ('Je maakt geen mensen dood die dat zelf niet meer weten'), terwijl die organisatie wel meepraatte over het stuk.

Nog sceptischer word je als blijkt dat de handreiking nota bene voor nieuwe verwarring zorgt. Het gaat om die ene vraag: als dementeren niet genoeg is voor euthanasie, welk lijden is dat dan wel?

De handreiking kent twee versies, één voor burgers en één voor artsen. Burgers lezen dat demente patiënten aan 'bijkomende lichamelijke aandoeningen' moeten lijden, 'zoals ernstige benauwdheid of pijn'. In de handreiking aan artsen staat dat 'ook angst, agressie of onrust' kunnen bijdragen aan ondraaglijk lijden.

Dat is nogal een verschil. Als ik erop kan vertrouwen dat 'de dokter helpt' als ik panisch word, dat hij me de angst zal besparen, wil ik dat fysieke aftakelen nog wel meemaken. Tot daar en niet verder.

Maar waarom lees ik dat niet in de brochure die voor mij bestemd is?

Henk Blanken is oud-journalist en schrijver van Pistoolvinger, Parkinson en de schoonheid vanhet verval.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden