VerslaggeverscolumnAriejan Korteweg in Den Haag

Kamerlid Chris van Dam kiest voor de Omtzigtroute, en hij niet alleen

null Beeld

Twee minuten kreeg Kamerlid Chris van Dam om het telefoontje te verwerken dat hem plek 24 op de kieslijst was toebedeeld – het CDA stond in de peilingen op dertien zetels. Daarna moest hij zeggen of hij zou ‘bewilligen’, zoals dat in kieslijsttaal heet.

Van Dam ging partijgenoten bellen, diep nadenken. Die twee minuten werden anderhalf uur. Toen wist hij het: dit ga ik niet doen. Hij liet zich verkassen naar plek 47. Het werd wat hij ‘de Omtzigtroute’ noemt.

Dat is een echte partijtraditie; het CDA is dé voorkeurstemmenpartij. Pieter Omtzigt bewandelde die route in 2012, Annie Schreijer-Pierik, Camiel Eurlings (beiden 1998) en Sabine Uitslag (2010) gingen hem voor. Maurits von Martels volgde in 2017. Vier uit Overijssel dus, plus een Limburger.

Chris van Dam, jammer voor hem, komt uit Den Haag. De regiostem – Omtzigt haalde in 2012 alleen in Twente al 27.314 stemmen – kan hij vergeten.

Chris van Dam. Beeld
Chris van Dam.

Voor een voorkeurszetel zijn zo’n 18 duizend stemmen (een kwart van de kiesdeler) nodig, de eigen campagne leek een kansloze missie. Dat veranderde snel: daags na dat telefoontje deed Van Dam een persconferentie over de parlementaire klus waarmee hij op de kaart zou komen: het voorzitterschap van de ondervragingscommissie in de toeslagenaffaire. Sindsdien is zijn bekendheid gegroeid, hij werd de commissievoorzitter die harde kritiek geloofwaardig weet te verwoorden.

‘Kijk naar me, ik ben een serieuze midden vijftiger’, zegt Van Dam als ik hem op zijn van draaistoel en kamerplant voorziene kantoor vraag naar zijn campagne. ‘Ik ga geen olifanten bevrijden en ook niet in m’n zwembroek uit een vliegtuig springen.’ Wat hij wel gaat doen? Benadrukken dat zijn portefeuille – justitie – straks verweesd is; Van Dam was zelf politieman en officier van justitie. Er is wat misgegaan, constateert hij nuchter: ‘Regionale verdeling is belangrijker gemaakt dan deskundigheid.’ Vandaar zijn slogan, ‘Recht doen!’ Daar ziet hij ook zijn doelgroep: agenten, cipiers, boa’s, reclassering – mensen die werken aan de rechtsstaat.

Zijn tweede troef is verrassend. Hij staat voor de christelijk-sociale stroming in het CDA, zegt hij. ‘Ik vind dat we een te conservatieve koers varen.’ Voor de kenners: de Bergrede van Willem Aantjes noemt hij een belangrijk ijkpunt. Verrassend omdat in het CDA doorgaans ontkend wordt dat er sprake is van stromingen.

‘Plek #47 op de CDA-lijst rechtvaardigt niet mijn inspanningen van de afgelopen jaren’, zo verwoordt hij het op de CDA-site. Toch, woede heeft hij niet gevoeld. ‘Politiek is een irrationeel bedrijf dat je vooral niet persoonlijk moet maken. Ik zeg wel eens tegen mijn vrouw: ik denk dat ik vier jaar eerder doodga bij gebrek aan emoties.’ Voorzitter Ploum zei op het partijcongres veel positieve reacties over Van Dam te hebben ontvangen. Het klonk als een goedmakertje. Een goed functionerend Kamerlid na zijn eerste termijn afserveren is ongebruikelijk. Zoiets wordt gezien als kapitaalvernietiging, het kost een paar jaar om effectief te worden in het parlement.

Mijn voorspelling: het CDA gaat een voorkeurstemmenbal tegemoet: strijd in eigen gelederen. Het verkiezingsprogramma moedigt daartoe aan: ‘Meer authentieke volksvertegenwoordigers met stevige wortels in de eigen regio of stad.’ Kamerlid Martijn van Helvert – in 2017 goed voor 19.000 stemmen – vond zichzelf terug op plek 25; hij wil de grootste van Limburg worden en levert voor de zekerheid ook posters ‘voor wie geen partijbeest is’. ‘Korte lijn met Martijn’, nergens CDA te bekennen.

Mona Keijzer, nummer twee van de vorige verkiezingen, kreeg plek zeven. Het is haar eer te na niet de vrouw met de meeste stemmen te worden. Ook Omtzigt is al begonnen met zijn campagne, waarvoor hij een eigen thema claimt: ‘een nieuw sociaal contract.’ In Den Haag wordt hardop gespeculeerd over een scenario waarbij Omtzigt meer stemmen haalt dan lijsttrekker Hoekstra.

En dan is er dus Chris van Dam, die zijn strijdplan nog eens samenvat: ‘Als je vraagt: ken je Chris van Dam, dan zeggen de mensen nee. Maar de voorzitter van die commissie, die weten ze wel. Dat ga ik benutten.’

Wie met voorkeurstemmen wordt gekozen, ontleent zijn mandaat aan de kiezer, niet aan de partij. Dat doet wat met een politicus, laat het verleden zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden