Opinie

Kamerleden niet bewust van invloed lobbyisten

Maandag krijgt de Tweede Kamer de kans iets te doen aan haar eigen lobbyblindheid.

Beeld anp

Nooit werd op het Binnenhof zo vaak over lobby gesproken als in het afgelopen jaar. Aangewakkerd door incidenten: van banken die meeschreven aan financiële wetgeving tot oud-minister Ben Bot die zijn hand overspeelde bij minister Ploumen. Lobby kreeg politiek momentum. Maar tot een structureel debat over hoe daarmee om te gaan, wilde het maar niet komen.

Maandag krijgt dat debat een nieuwe kans: de Tweede Kamer spreekt met minister Plasterk over de initiatiefnota Lobby in Daglicht, waarin PvdA-Kamerleden Bouwmeester en Oosenbrug pleiten voor het transparanter maken van lobby. Bijna een jaar had het kabinet nodig om tot een reactie op hun voorstellen te komen. Nu het debat eindelijk gevoerd wordt, moet Den Haag ambitie tonen haar eigen omgang met lobby inzichtelijker te willen maken.

De invloed van lobbyisten in Den Haag is groot en direct, zo ondervonden we tijdens onze zoektocht door Lobbyland, waarvan we in de Volkskrant verslag uitbrachten. Lobbyisten schrijven mee als ambtenaren op ministeries aan wetsvoorstellen werken, voorzien Kamerleden van kant-en-klare amendementen en sturen hen tijdens Kamerdebatten bij met whatsapp-berichten. Het democratische proces verbeteren, noemen ze dat zelf: aan de ene kant voorzien lobbyisten ministers van 'oplossingen', om aan de andere kant Kamerleden te 'helpen bij hun controlerende taak'.

Beeld anp

Kamerleden lijken zich van die sterke lobby-invloed vaak niet bewust. Ze lijden aan een vorm van lobbyblindheid: zolang de boodschap in lijn ligt met hun eigen ideeën, beschouwen ze die niet als lobby, maar als informatie die afkomstig is van een gelijkgestemde. Zo kan het dat Kamerleden met een jarenlange loopbaan aan het Binnenhof ons bezworen nooit door lobbyisten te zijn benaderd.

Ook in de verkiezingsprogramma's is lobby nauwelijks een onderwerp. Van de huidige Kamerfracties stippen alleen SP, GroenLinks en Partij voor de Dieren het aan, met plannen voor een lobbyparagraaf, verplichte registratie en een gedragscode voor lobbyisten - maatregelen waarbij zij zelf als belobbyd politicus buiten schot blijven.

Dat is vreemd: de sterke verwevenheid van lobby en politiek verdient juist nadrukkelijk aandacht in een verkiezingsperiode waarin veelvuldig kritiek klinkt op onderdoorzichtige afspraken in de Haagse binnenwereld en wordt aangedrongen op politieke vernieuwing die burgers meer inspraak geeft.

'Meer zicht op de besluitvormings- en wetgevingsprocessen en de belangenafwegingen leidt bovendien tot meer begrip en acceptatie', schrijft minister Plasterk in zijn reactie op Lobby in Daglicht. Toch doet hij amper toezeggingen om dat inzicht te vergroten. De minister verwijst voornamelijk naar nog komende kabinetsnotities. Van een reactie die bijna een jaar op zich heeft laten wachten, mocht meer worden verwacht.

Nederland functioneert als een polderdemocratie, die stoelt op geduldig overleg binnen vertrouwde kaders met personen die elkaar kennen. Een geoliede lobbymachine hoort daarbij. Via de zogenoemde draaideur keren veel oud-politici na hun carrière terug op het Binnenhof in de gedaante van lobbyist.

Andersom zijn er lobbyisten die straks op de lijsten voor de Tweede Kamerverkiezingen staan. Door de rolwisselingen ligt belangenverstrengeling op de loer. Het is een van de grootste risico's van het Nederlandse lobbyland. Daarom zou Plasterk gehoor moeten geven aan het voorstel voor een afkoelperiode, die voorkomt dat bewindspersonen na hun regeerperiode direct overstappen naar een sector waarvoor ze verantwoordelijk waren. Daar hoort een adviesorgaan bij dat beoordeelt of de overstap ethisch verantwoord is - zowel voor bewindspersonen als voor Kamerleden.

Beeld anp

De Kamer op haar beurt moet zichzelf niet buiten schot laten. Juist Kamerleden zijn kwetsbaar als het om lobbyinvloed gaat. Ze zijn beperkt in tijd en ondersteuning; het leger van lobbyisten is vele malen groter dan het aantal Kamerzetels. Een versterking van de ondersteuning van Kamerleden vermindert de afhankelijkheid van aangereikte informatie.

Daarnaast moeten Kamerleden meer openheid geven over hun contacten met lobbyisten, om zo de kans op lobbyblindheid te verkleinen.

Door rekenschap af te leggen van een bewuste omgang met lobbyisten van allerlei pluimage, kan de politiek helpen het vertrouwen in de Haagse besluitvorming te vergroten.

Eline Huisman en Ariejan Korteweg schreven het boek Lobbyland, de geheime krachten in Den Haag, dat in november verscheen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.