Kamer moet JSF niet zomaar accepteren

‘Dit is een schoolvoorbeeld van een groot project waarbij de Kamer door het kabinet ontijdig, onjuist en onvolledig is geïnformeerd. Nog meer dan de Betuwelijn en de HSL onderstreept de JSF de onmacht van de politiek een trein die door lobbybelangen is gaan rijden, tot stilstand te brengen.’

de Volkskrant

Het toenmalige PvdA-Kamerlid Frans Timmermans, nu staatssecretaris van Europese Zaken, sloeg drie jaar geleden op de opiniepagina van de Volkskrant de spijker op zijn kop. Zijn waarschuwing tegen een politiek van voldongen feiten bij de aanschaf van de Joint Strike Fighter, de beoogde opvolger van de F-16 gevechtsvliegtuigen, heeft alleen maar aan actualiteit gewonnen.

Ook al zegt de PvdA-fractie in de Tweede Kamer nog steeds ‘zeer kritisch’ te staan tegenover het project en houdt het kabinet vol dat nog steeds geen onomkeerbaar besluit is genomen, de werkelijkheid gebiedt vast te stellen dat de kans dat Nederland alsnog afhaakt zeer klein is.

In het regeerakkoord staat dat het kabinet in 2010 een besluit zal nemen over de vervanging van de F-16, waarbij opnieuw een vergelijking zal worden gemaakt met concurrerende toestellen. Een formule die zowel de PvdA – op grond van haar verkiezingsprogramma tegen de aanschaf van de JSF – als het CDA – voor aanschaf – de gelegenheid geeft het eigen gelijk te koesteren.

Het leek een ideale deal: in ruil voor een bijdrage in de ontwikkelingskosten, kan Nederland het toestel straks voor een lagere prijs kopen dan landen die niet meedoen aan de ontwikkeling van het vliegtuig. Bovendien deelt Nederland in de opbrengst van de verkoop en maakt het bedrijfsleven kans op aantrekkelijke orders.

Het patroon dat zich vervolgens ontrolde, is bekend. Rooskleurige verwachtingen die steeds opnieuw worden gelogenstraft door de feiten, terwijl iedere euro – in dit geval dollar – die in het project wordt gestopt het moeilijker maakt je er nog uit terug te trekken. Een voorbeeld van hoe de aanschaf van de JSF geruisloos dichterbij komt, was het recente besluit tot deelname aan de zogenoemde test- en evaluatiefase van het JSF-programma. Het komt erop neer dat Nederland alvast twee testtoestellen aanschaft. Wie dan toch nog voor de concurrent kiest, moet sterk in zijn schoenen staan.

Terwijl de kosten steeds verder oplopen, dient zich een nieuwe tegenvaller aan. De dalende dollarkoers dreigt Nederlandse bedrijven die aan het project deelnemen met een forse strop op te zadelen. Dat is ook slecht nieuws voor de overheid die een deel van de winst zou incasseren en daarom denkt aan een verhoging van het afdrachtpercentage. Alleen dan kan worden volgehouden dat deelname aan de ontwikkeling niet meer kost dan wanneer het toestel ‘van de plank’ zou worden gekocht.

Waar de politiek de JSF vooral als een werkgelegenheidsproject lijkt te beschouwen, is de militaire kant – het gaat tenslotte om een gevechtsvliegtuig – steeds meer op de achtergrond geraakt. De vervanging van de F-16 dreigt daarmee ook te worden losgezongen van de discussie over de toekomst van de Nederlandse defensie. Die discussie kan uiteraard tot de conclusie leiden dat de JSF nog steeds de beste optie is, maar dat hoeft niet. De Tweede Kamer moet het betoog van Timmermans ter harte nemen en voor het te laat is een grondig debat over de JSF voeren.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden