180 Graden Kader Abdolah

Kader Abdolah over Iran: ‘Het is juist mijn taak als schrijver om de kwaadheid te koesteren’

Schrijver Kader Abdolah (63) veranderde van mening over wraak en woede jegens het regime van Iran.

Kader Abdolah ‘Elke stem op dit regime staat gelijk aan het afpakken van de waardigheid van de mens.’ Foto Ivo van der Bent

Oude opvatting

‘Ik kom uit Iran. Het oude regime viel en de ayatollahs namen de macht in 1979 over. Vrouwen werden gedwongen een sluier te dragen, duizenden mensen werden geëxecuteerd. Ik vluchtte weg en kwam in Nederland. Natuurlijk was ik boos en wraakzuchtig jegens de ayatollahs, maar door te schrijven lukte het me met de jaren om mijn woede kwijt te raken. Wat ik in werkelijkheid niet kon, liet ik mijn personages doen. Zo pakt bijvoorbeeld mijn hoofdpersonage in Het huis van de moskee een pistool en richt dat op een van de ayatollahs. Gaandeweg kwam ik tot rust en ik dacht: Kader, je bent een schrijver, je bent een kunstenaar, je moet ophouden met wraak koesteren, het is de geschiedenis waar het land doorheen moet. Heb geduld, er zullen gematigde ayatollahs komen die het land naar betere tijden zullen leiden. Dus in mijn teksten en in mijn hart vergaf ik de ayatollahs stilzwijgend.

‘Vanuit Nederland adviseerde ik mijn familie in Teheran om net als ik het regime te vergeven en te gaan stemmen op gematigde geestelijken die als president verkiesbaar waren. Dat hebben ze gedaan. Zelfs mijn moeder, die van pijn en verdriet gebogen loopt, heb ik zo ver gekregen op de voormalige president Khatami en de huidige president Rohani te stemmen. Ik dacht: oké, het is een wraakzuchtig regime, maar laten we de gematigde kant van het bewind helpen.

‘Zelfs toen tijdens de grote landelijke demonstraties van de afgelopen jaren, zoals de groene revolutie in 2009, tientallen mensen werden opgepakt, dacht ik nog altijd: Kader, vergeef ze, het is de geschiedenis, blijf rustig in je hart.’

Het kantelpunt

‘Begin januari 2018 was er weer een landelijk protest tegen het regime. Maar deze keer waren het niet de studenten en intellectuelen, maar de gewone mensen die in opstand kwamen. Zij die veertig jaar geleden de ayatollahs aan de macht hadden geholpen. Het regime voelde het gevaar plotseling van binnenuit komen en het sloeg de handen ineen: de gematigden, de hardliners, de IS-achtige-ayatollahs trokken samen op en lieten honderden mensen arresteren. Tientallen mensen werden gemarteld en in de gevangenis gedood. Opeens werd ik wakker. Ik zei: Kader, waarom blijf je een misdadig regime vergeven?’

‘Begin juli werd ik voor de laatste, de allerlaatste, keer wakker. Een tienermeisje deelde toen op Instagram een video waarin ze zonder sluier staat te dansen op Iraanse en westerse muziek. Ze danst gewoon in haar kamer, zoals alle tienermeisjes doen. Maar het regime reageerde afschuwelijk. Ze is ’s nachts door de geheime dienst gearresteerd en gemarteld. Een paar dagen later werd ze op televisie gebracht en gedwongen vergiffenis te vragen aan de ayatollahs. Ze moest zeggen dat ze een hoertje was dat niets waard was. Toen ik dat zag, zei ik: Kader Abdolah, waar ben je mee bezig, in godsnaam? Je kunt niet zeggen dat de gematigde ayatollahs beter zijn dan de andere. Ze zijn allemaal hetzelfde, ze zijn allemaal even erg. Je moet je wraak, je woede terugkrijgen.’

Nieuwe opvatting

‘Ik zat honderd procent fout, ik heb grote spijt. Dit regime zal nooit een haar beter worden. Een gematigde leider als Rohani heeft geen macht, achter de gordijnen trekken de IS-achtige ayatollahs aan de touwtjes. Elke stem op dit regime staat gelijk aan het afpakken van de waardigheid van de mens, vooral die van vrouwen.

‘Als mens is het voor je eigen rust misschien goed te vergeven en te vergeten. Maar een kunstenaar mag niet alleen aan zichzelf denken. Dat is de grote les die ik heb geleerd. Het is juist mijn taak als schrijver om de kwaadheid te koesteren en de misdaden tegen de mensheid levend te houden. God heeft mij een pen in mijn handen gedrukt om de wraak op papier te zetten en zo de hele wereld te laten weten wat er in Iran speelt.

‘Ik laat de woede in mijn hart vloeien. Nooit zal ik het Iraanse regime vergeven dat het mijn familieleden de meest pijnlijke dingen heeft aangedaan, mijn zussen gevangen heeft genomen, mijn vrienden en kameraden heeft geëxecuteerd. En hiermee doorgaat.’

Het effect

‘Ik ben ouder geworden, normaal gesproken beginnen mensen op mijn leeftijd het rustiger aan te doen maar nu werk ik meer dan ooit in mijn leven. Vroeger was ik om 7 uur ’s ochtend wakker, nu om 6 uur. Vroeger stopte ik om 15 uur met werken nu om 17 uur. Vroeger vond ik 12 km hardlopen genoeg, nu loop ik oneindige afstanden. Om zo de woede overeind te houden. Een schrijver in Iran kan zijn wraak niet op papier zetten. Maar ik leef in Nederland in absolute vrijheid, ik moet zo hard mogelijk werken om de pijn, het verlangen, de kwaadheid en het verdriet dat de ayatollahs de mensen heeft aangedaan om te zetten in literatuur.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.