Opinie

Kabinet moet trustkantoren tot integriteit dwingen

De Panamapapers laten zien dat het speelkwartier voorbij is en ook de Nederlandse trustsector moet worden aangepakt.

Indra Römgens en Rodrigo Fernandez en onderzoekers bij Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO)
De Zuidas, het zakencentrum van Amsterdam. Beeld anp
De Zuidas, het zakencentrum van Amsterdam.Beeld anp

Met dank aan de klokkenluiders die veel op het spel zetten om duistere praktijken aan het licht te krijgen, maakten we deze week kennis met de Panama Papers. De uitgelekte documenten roepen een aantal belangrijke vragen op. Waarom worden dubieuze bedrijven, belastingontduikers, dictators en wapenhandelaren gefaciliteerd in het verhullen van hun identiteit? Waarom is het überhaupt nodig dat bedrijven anoniem kunnen opereren? En wordt het niet eens tijd dat het Nederlandse kabinet werk maakt van het handhaven van de wet? En dat de trustsector, die structureel de regels aan zijn laars lapt, wordt aangepakt?

Nederland vormt een belangrijke verbindende schakel tussen de verschillende offshore centra; ons land kent de grootste stromen directe investeringen ter wereld. Ruim 90 procent van deze stromen gaat door brievenbusfirma's die door Nederlandse trustkantoren van een adres worden voorzien, en bescherming en voordelen krijgen onder Nederlandse handels- en belastingverdragen. Uit Amerikaanse cijfers blijkt bijvoorbeeld dat ruim eenderde van alle winsten van Amerikaanse multinationals via Nederland wordt weggesluisd. De tot nu toe beschermde trustsector in Nederland die de internationale brievenbussen- economie faciliteert, opereert vooralsnog in de politieke luwte. Opeenvolgende kabinetten houden de Nederlandse brievenbusboeren een hand boven het hoofd.

Dat leidt tot internationale kritiek van het IMF en de OESO. In 2012 stelt de OESO dat: "The Working Group questions in particular the Netherlands ability and proactivity in initiating proceedings against companies which are incorporated in the Netherlands but pursue their activities entirely from abroad ('mailbox companies')' en: 'In view of the size of the Dutch economy, its level of exports, FDI, and involvement in high risk sectors, the absence of any foreign bribery convictions to date is seriously concerning.'

Aanpakken

De Belastingdienst is niet in staat om te zien wie nu eigenlijk de uiteindelijke eigenaar, de beneficial owner, is van een bedrijf. En of het geld niet verdiend is met criminele activiteiten. Deze 'poortwachtersfunctie' is uitbesteed aan de trustsector. Maar dat is alsof bierproducenten de alcoholcontrole op de snelweg organiseren, en de taak onderling maar moeten zien te verdelen. Zelfregulering als antwoord op de problemen in de sector werkt toch niet zo goed als gedacht. Verrassend. Ook de trustkantoren weten vaak niet wie de beneficial owner is achter hun cliënten, zo meldde De Nederlandsche Bank (DNB) twee weken geleden. De toezichthouder concludeerde naïef dat 'risicobeheersing door de trustsector moeilijk te verenigen valt met hun drang naar winst'.

Het ministerie van Financiën, de politieke partijen in het centrum van de macht, de trustsector zelf, de Zuidas-advocaten en accountants, houden het idee levend dat brievenbusfirma's goed zijn voor de Nederlandse economie. Echter, de negatieve effecten worden steeds duidelijker; het grootschalige verlies aan belastingopbrengsten (ook in Nederland, zo wijst nieuw onderzoek van SOMO in opdracht van FNV uit), en het faciliteren van illegale geldstromenkunnen niet (meer) door de beugel.

Het is onbegrijpelijk dat het kabinet nog steeds niet genoeg urgentie voelt om de trustsector te reguleren. Als de trustboeren maar niet integer willen worden, tien jaar na invoering van de Wet Toezicht Trustkantoren, dan moeten ze daartoe maar gedwongen worden. 'Zelfregulering' is in deze situatie weinig anders dan 'wachten tot het vanzelf beter wordt'. De DNB moet zelf direct toezichthouden en dit niet uitbesteden. Daarnaast moet er een publiek toegankelijk register van beneficial owners komen. De Panamapapers laten zien dat het speelkwartier voorbij is en de trustsector moet worden aangepakt.

Indra Römgens en Rodrigo Fernandez zijn onderzoekers bij Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO).

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden