Columnmartin sommer

Kaag is tegelijk exponent en mikpunt van de politieke reinheidscultuur

null Beeld

Ik beken, in autogordelgate hoor ik bij de rekkelijken. Mijn collega-columnist Max Pam zegt altijd: met politici praat je niet, daar schrijf je over (of tegen). Ik zeg dan terug dat je met zo’n houding niet ver komt in Den Haag. Nu leidde de VPRO-documentaire over Sigrid Kaag tot een rel; onderhandelingen over een autogordel en een champagneglas zouden aantonen hoezeer de journalistiek in de greep verkeert van de achthonderd Haagse voorlichters. Ik wijs dan op het kwartaalonderzoek naar ‘burgerperspectieven’ van het SCP dat deze week uitkwam. De waardering van het publiek voor de politiek blijkt gedaald tot iets meer dan een drie. Dat hebben die achthonderd voorlichters toch maar mooi voor elkaar gekregen.

Vroeger was het links om te klagen over ‘het Haagse huwelijk’ tussen journalistiek, voorlichters en politiek. Tegenwoordig is het rechts, maar de klacht over de kleffe verhoudingen is dezelfde gebleven. Zelf vind ik dat journalisten die zichzelf omschrijven als ‘tegenmacht’ iets hebben van de grotere broekmaten. Begrijpen wat hier gebeurt en dat fatsoenlijk opschrijven, is al heel wat.

Kaag schreef in de krant over de opdracht van de politiek: luisteren naar de ander, bestrijden van tribalisme en verbittering. Mooie voornemens, maar de grens tussen weerzin tegen Wilders en afkeer van volksinspraak is een glibberige. Beeld ANP
Kaag schreef in de krant over de opdracht van de politiek: luisteren naar de ander, bestrijden van tribalisme en verbittering. Mooie voornemens, maar de grens tussen weerzin tegen Wilders en afkeer van volksinspraak is een glibberige.Beeld ANP

Meer dan voorheen moeten journalistiek en politiek allebei kreukvrij zijn. Voor politici is het afbreukrisico hoog en de angst voor een autogordelrel reëel. De bestuurskundige Paul ’t Hart bedacht er het begrip inquisitiedemocratie voor, een goede greep. Inquisitie hoort bij religie, bij de zuivere weg van de orthodoxie en de meedogenloze afrekening met dwalers. Vandaag de dag loopt de politieke scheidslijn minder tussen links en rechts dan tussen rein en onrein.

Voor de politieke smetvrees betalen de ouderwets smoezelige middenpartijen PvdA en CDA de prijs, met hun pappen en nathouden, compromissencultuur, vaag rentmeesterschap of coalitie tussen hoog en laag. Vergeet het midden, twitterde laatst Dominic Cummings, de ex-spindoctor van Boris Johnson. Analisten denken altijd dat de politieke winst in het midden te halen is, omdat daar de meeste kiezers zitten. Vergeet het. Waar rein en onrein, zuiver en onzuiver gelden als maatstaf, is het midden morsdood.

Kaag is het ideale mikpunt van de reinheidscultuur, juist omdat ze die zelf uitdraagt. Politieke zuiverheid betekent dat alleen mensen uit één stuk aanvaardbaar zijn. Politici die doen wat ze zeggen en andersom. Geheimhouding is uit den boze: met een zuiver politiek geweten heb je niets te verbergen. En de hoofdzonde is hypocrisie.

Daarom is de zogenaamd kritische VPRO zo’n dankbaar slachtoffer; daarom ook is Kaag een makkelijk doelwit. Eerst hoog van de toren blazen met ‘een andere politiek’ en ‘het juiste doen’. En dan de eigen lat niet halen, uiteraard, want onbevlekte politiek kan helemaal niet bestaan. Een autogordel, een glas champagne, en achteraf eerst nog volhouden dat je van niets weet en met vier petten ook geen tijd hebt voor dit soort flauwekul. In Den Haag noemen wij dit vlek op vlek.

Alexander Rinnooy Kan had het in het gedenkboek van het halve-eeuwfeest over D66’ers die ‘wellicht wat minder op hebben met het machtsspel in Den Haag’. Beeld ANP
Alexander Rinnooy Kan had het in het gedenkboek van het halve-eeuwfeest over D66’ers die ‘wellicht wat minder op hebben met het machtsspel in Den Haag’.Beeld ANP

D66 is als partij een favoriete kop-van-jut, om dezelfde reden: de partij heeft altijd een andere, betere politiek voorgestaan. Van meet af aan haalde de partij van de hogere burgerij haar neus op voor zoiets ordinairs als brood, boter en belangen. Van Mierlo zag het groter dan deze moerasdelta, en ik twijfel er niet aan of Kaag gaat na de formatie net als hij destijds het vicepremierschap combineren met Buitenlandse Zaken. Partijgenoot Rob de Wijk spreekt van high politics, buitenlandse politiek in het landsbelang, zonder al te veel bemoeienis van de onbenullen in de Kamerbankjes.

Medeoprichter Hans Gruijters telde zijn vingers na als hij een christen-democraat de hand had geschud. Hij hield niet van domme mensen. Pechtold sprak over vuile en vunzige spelletjes in de Trêveszaal, waarin hijzelf zich gaandeweg toch aardig bekwaamde. Rinnooy Kan had het in het gedenkboek van het halve-eeuwfeest over D66’ers die ‘wellicht wat minder op hebben met het machtsspel in Den Haag’. Sigrid Kaag staat in een heuse traditie.

Pechtold had drie zetels toen hij Wilders als favoriete tegenstander uitkoos. D66 voer er wel bij. Andersom heeft Wilders een feilloze neus voor het elitaire karakter van D66, dat wil zeggen besturen met de rede als leidraad. Dat klinkt als een middenweg maar is het niet. De rede is partijdig, weten we sinds het falen van de meritocratie. Wie hogerop klimt, kan het maken, vandaar dat D66 zich graag afficheert als de onderwijspartij.

Alexander Pechtold sprak over vuile en vunzige spelletjes in de Trêveszaal, waarin hijzelf zich gaandeweg toch aardig bekwaamde.  Beeld BNNVara
Alexander Pechtold sprak over vuile en vunzige spelletjes in de Trêveszaal, waarin hijzelf zich gaandeweg toch aardig bekwaamde.Beeld BNNVara

Maar met het opklimmen is het gedaan de laatste jaren. En sinds de hogere burgerij zelf de macht gevonden heeft, is de belangstelling voor meepraten door de lagere regionen in de vorm van het referendum zienderogen teruggelopen. De besten moeten het land besturen, niet de menigte. Zo zakte het algemeen belang weg als iets dat we met zijn allen doen, links en rechts, dom en slim. Er bestaat veel mededogen met wat tegenwoordig praktisch opgeleiden wordt genoemd, zolang hun opvattingen maar terzijde kunnen worden geschoven.

Kaag schreef in de krant over de opdracht van de politiek: luisteren naar de ander, bestrijden van tribalisme en verbittering. Mooie voornemens, maar de grens tussen weerzin tegen Wilders en afkeer van volksinspraak is een glibberige. Opnieuw moest ik denken aan Pechtold. Hij nam zich ooit voor te gaan luisteren naar Henk en Ingrid, voerde gesprekken met PVV-stemmers en schreef er een boekje over. Het werd een uitgesponnen preek tegen het populisme.

Kaag en empathie, luisteren? Ik ken haar niet persoonlijk. Wat ik van haar heb gezien, wijst op ongeduld met mindere geesten, door roeien en ruiten gaan, veel liefde voor de ander op wereldschaal, wat minder in Tilburg-Zuid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden