CommentaarSander van Walsum

Juist vanwege zijn succes roept de intelligente lockdown steeds meer weerstand op

Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) en Premier Mark Rutte tijdens een debat in de Tweede Kamer over de ontwikkelingen rondom het coronavirus. Beeld ANP

Voorzichtigheid spreekt als leidend beginsel in de politiek niet erg tot de verbeelding. Van staatslieden wordt – ook in kalme tijden, en ook in landen die door de geschiedenis worden ontzien – door­tastend optreden verwacht. Ze moeten voorzien in de behoefte aan leiding. Daar worden ze tenslotte voor betaald. Met een oproep tot voorzichtigheid weten ze het volk in de regel niet te mobiliseren.

Meervoudig premier Hendrik Colijn heeft zijn ­kwalijke reputatie zelfs in belangrijke mate te danken aan de door hem betrachte voorzichtigheid. Tijdens de Grote Depressie was hij voorzichtig in zijn monetaire en sociaaleconomische beleid (geen devaluatie van de gulden en geen keynesiaanse experimenten), en hij was voorzichtig als bewaker van de Nederlandse ­neutraliteit.

Voorzichtigheid en crisis verdragen elkaar slecht. Dat de vorige crisis, die van 2008 en de daaropvolgende jaren, zich zolang heeft voortgesleept, wordt mede in verband gebracht met de besluiteloosheid van de betrokken regeringen en monetaire instellingen. Ook tijdens de huidige coronacrisis is voorzichtigheid geen aanbeveling voor politieke leiders. Dat ­ondervond minister-president Mark Rutte deze week. Ook al had hij bij herhaling bezworen dat een snelle ­terugkeer naar de normaliteit van weleer er niet in zit, toch oogstte hij bittere teleurstelling bij burgers en ­ondernemers toen hij woord hield.

De woorden waarmee Rutte dinsdag zijn beleid verdedigde – terwijl op een onbewaakt ogenblik een diepe zucht aan hem ontsnapte – leken wel wat op die van ­Colijn destijds: ‘Beter voorzichtig nu, dan spijt achteraf.’ Maar de voorzichtigheid die hem door velen wordt verweten, werd een dikke maand geleden – na de afkondiging van de eerste crisismaatregelen – nog daadkracht genoemd. Daadkracht, in combinatie met duidelijkheid, waar de premier toen uitbundig om werd geprezen. Het beleid is sindsdien in essentie niet veranderd. De toelichting bij dat beleid evenmin. Maar de waardering ervoor lijkt tanende: nu de daadkracht het beoogde effect heeft gesorteerd (vermijding van capaciteitsproblemen in de gezondheidszorg) moet de premier ‘perspectief bieden’ op normalisering van het maatschappelijke en economische leven.

Het communicatieprobleem waarvoor de regering zich geplaatst ziet, is dat de resultaten van het gevoerde beleid alleen in statistieken zijn uit te drukken. Gezonde mensen weten niet of ze door dat beleid zijn behoed voor een infectie, een ziekenhuisopname of ­erger. Volgens RIVM-directeur Jaap van Dissel is met de ‘intelligente lockdown’ voorkomen dat de ic’s in ­Nederland door 23 duizend coronapatiënten zijn ­overspoeld, maar niet veel Nederlanders zullen deze statistische abstractie op zichzelf betrekken.

Om het maar eens in verband te brengen met de ‘stompzinnigste vraag’ die dinsdag na de persconferentie van premier Rutte werd gesteld: de mensen hebben voor hun ‘voorbeeldige gedrag’ het uitblijven van ‘Italiaanse toestanden’ terug gekregen. Maar het offer dat ze daarvoor hebben moeten brengen, is tastbaarder dan de beloning. Zo beschouwd, zijn de gerust­stellende cijfers niet eens gunstig voor de premier: ze nemen de bereidheid weg om nog langer voorzichtig te zijn.

Het kabinet kan het toenemende ongeduld van burgers en ondernemers niet negeren. Het moet zich er evenmin door laten leiden – zoals het zich vorige maand wel heeft laten leiden door de roep om sluiting van de scholen, hoewel de harde noodzaak daarvoor ontbrak. Het heeft de regie gehad over de intelligente lockdown, en het moet nu ook voorgaan in een intelligente demobilisatie. Die wordt niet gekenmerkt door rigiditeit, maar door wendbaarheid. Door een voelbare verruiming van de bewegingsvrijheid zodra de RIVM-cijfers daar aanleiding toe geven. Door een voorzichtigheid te betrachten waarin geen angst maar vertrouwen doorklinkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden