OpinieCommentaar

Juist bij een organisatie als het leger moet cultuurverandering van binnenuit komen

DEN HAAG - Barbara Visser in gesprek met Wim Geerts en P-CDS Martin Wijnen. De staatssecretaris ontvangt het eindrapport van de onafhankelijke onderzoekscommissie die onderzoek heeft gedaan naar ongewenst gedrag, angstcultuur en sociale veiligheid binnen Defensie. Beeld Freek van den Bergh

Juist bij een organisatie als het leger zal de cultuurverandering van binnenuit moeten komen.

De Twentse hoogleraar conflictmanagement Ellen Giebels is niet de eerste die, als voorzitter van een naar haar vernoemde commissie, constateert dat het leger onvoldoende ‘sociale veiligheid’ biedt aan militairen die zich over misstanden beklagen. En haar rapport zal er niet toe leiden dat de problemen snel worden opgelost. Want het leger ‘komt van heel ver’, constateerde staatssecretaris Barbara Visser terecht. Het zou al mooi zijn als het rapport eraan bijdraagt dat militairen kritischer gaan kijken naar hun organisatie en naar hun eigen functioneren.

Misstanden zijn niet onvermijdelijk in een instituut als het leger, maar de condities voor misstanden zijn er wel volop aanwezig. Meer dan het geval was in het dienstplichtigenleger van weleer, dat mentaal dichter bij de ‘burgersamenleving’ stond. Een beroepsleger doet, net als een studentencorps, een beroep op de toewijding en de offervaardigheid van zijn mensen. Dit gaat gepaard met initiatierituelen en specifiek groepsgedrag om het onderscheid met de buitenwereld te markeren. Wat als een grap begint, kan binnen deze ‘gulzige instituties’ zoals de socioloog Lewis Coser ze noemde echter snel ontaarden in groepsdwang en verlies van persoonlijke autonomie.

Dat gebeurde in de Oranje Kazerne in Schaarsbergen en op andere plaatsen waar slachtoffers van pesten, intimidatie en geweld aan hun lot werden overgelaten. De cultuur waarbinnen dergelijke misstanden kunnen gedijen, is niet met een dienstbevel of een kabinetsbesluit te veranderen. Wel kunnen de voorwaarden voor zo’n cultuurverandering worden verbeterd. Door leidinggevenden meer af te rekenen op de prioriteit die zij verlenen aan het welzijn van hun manschappen. Door militairen de zekerheid te bieden dat klachten de aandacht krijgen die zij verdienen. En door een aanpassing van het promotieschema (elke drie jaar een nieuwe functie), waar een ontmoediging van uitgaat om zich over misstanden te beklagen.

GroenLinks en de PvdA zouden graag een onafhankelijk, niet aan Defensie gelieerd, meldpunt willen zien. Maar het is de vraag of het leger daar veel baat bij zou hebben. Juist bij een organisatie als deze moet de cultuurverandering van binnenuit komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden