Columnsander schimmelpenninck

Jongere generaties valt te verwijten dat zij steeds meer parasiteren op de geleende welvaart van de babyboomers

null Beeld

Het is hoogseizoen voor mijn vriend Amir, die een cocktailbar in de Kroatische kustplaats Hvar runt. Na de half verloren zomer van 2020 bruist het als vanouds in het Venetiaanse stadje aan de Adriatische Zee. Er is alleen één probleem: niemand wil werken.

‘Het is hopeloos, jonge mensen vinden de bijstandsuitkering van 4.000 kuna per maand (zo’n 530 euro) goed genoeg’, klaagt Amir, zichtbaar overwerkt. Net als in Italië wonen twintigers en zelfs dertigers meestal bij hun ouders, waar ze nauwelijks kosten hebben. Hun ouders wonen in schuldenvrije huizen, na de val van Joegoslavië allemaal zo goed als cadeau gedaan. Voor slechte tijden is er altijd een moestuintje of olijfgaard. Buiten hun eigen land zijn ze de hardste werkers, zo grappen Kroaten graag, ‘maar in ons eigen land doen we niks’.

Die tegeltjeswijsheid lijkt echter steeds meer voor heel Europa te gelden. Het economische Wirtschaftswunder van na de Tweede Wereldoorlog en het succes van de babyboomers heeft namelijk niet alleen geleid tot een grote welvarende middenklasse, maar ook tot jongere generaties die werk steeds meer als tijdverdrijf zien. Jongere generaties verwijten babyboomers dikwijls (terecht) dat zij hun welvaart hebben ‘geleend’, door grondstoffen aan de aarde te onttrekken, maar diezelfde jongere generaties valt steeds meer te verwijten dat zij parasiteren op die geleende welvaart.

Conservatisme

Wij Europeanen mogen Amerikanen en hun vervloekte neoliberalisme graag de schuld geven van al onze economische problemen, maar de waarheid is dat we zelf maar moeilijk loskomen van ons conservatisme. In het Joegoslavië van Tito werkten man en vrouw, in het nationalistisch-katholieke Kroatië van nu dromen meisjes van het fulltime-moederschap.

Economisch zijn we minstens zo oerconservatief: door lage erf- en vermogensbelastingen wordt de status quo gehandhaafd, terwijl torenhoge belastingen op werk en verlammende bureaucratie ambitie de kop in drukken.

Het zou goed kunnen dat de Europeaan het simpelweg te goed heeft. Het CBS onderzocht in 2015 hoe arbeidsethos samenhangt met welvaart en concludeerde dat de arbeidsethos aanmerkelijk groter is bij laagopgeleiden en oudere generaties. Die kennen immers armoede. Het is dan ook niet verrassend dat met name hoger opgeleiden zichzelf steeds vaker wijsmaken dat nóg minder werken sociaal, duurzaam en gelukzalig zou zijn. Onzin natuurlijk: werk geeft ritme aan de dagen, maakt sociaal, zorgt voor uitdagingen, afijn, lees Aristoteles (een Griek nota bene!) nog maar eens over de geneugten van een doelgericht bestaan.

Werkweigeraar

Maar belangrijker nog, de moderne werkweigeraar vergeet de collectieve dimensie van zijn eigen inspanningen. Werk betaalt niet alleen onze verzorgingsstaat, maar is ook onlosmakelijk verbonden met sociale mobiliteit. Hoe bepalender werk is voor iemands persoonlijke welvaart, des te groter de sociale mobiliteit, des te lager de ongelijkheid en des te gezonder de democratie. Wie pleit voor minder werken, pleit dus niet alleen voor een teruggang in welvaart die niemand wil, maar ook voor een klassenmaatschappij.

The Economist wijdde onlangs een nummer aan het Europese gebrek aan ambitie en was niet mild. Geopolitiek doen we al generaties niet meer mee, maar ons gebrek aan ambitie gaat nu ook economisch pijn doen. Aan het begin van de 21ste eeuw waren 41 van ’s werelds honderd waardevolste bedrijven gevestigd in Europa. Vandaag zijn dat er nog maar vijftien. Dat heeft te maken met een veelheid aan factoren, waarvan er één onderbelicht is: Europeanen willen niet hard werken en we weten steeds minder selfmade men en women voort te brengen.

Mate Rimac

Al zijn er gelukkig altijd uitzonderingen die de regel bevestigen: in datzelfde Kroatië heeft elektrische autobouwer Mate Rimac zich vanuit een schuurtje tot het Europese antwoord op Elon Musk ontwikkeld. U heeft alleen nog nooit van hem gehoord, omdat wij in Europa drukker zijn met elkaar de maat te nemen, dan van onze talenten wereldkampioenen te maken. De economische slapte van Europa is zorgelijk; in een gezonde democratie moet werk en ambitie lonen. Je zou toch hopen dat we geen wereldoorlog of Amerikaanse hulp meer nodig hebben om dat te snappen.

Sander Schimmelpenninck is journalist en ondernemer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden