Opinie

Jong en afgebrand, klopt dat beeld wel?

Het risico op burnout is bij jongeren niet groter dan bij andere werknemers, maar jongeren lopen wel degelijk werkstressrisico's.

Minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken en Leontien van Moorsel (L) tijdens de start van de werkstressweek in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis vorig jaar.Beeld anp

'Honderdduizend jongeren zitten thuis met burnoutklachten'. 'Burnout is een nieuwe volksziekte onder jongeren'. Alarmerende mediaberichten aan de vooravond van 'de week van de werkstress', een jaarlijks terugkerend fenomeen in het kader van minister Asschers vierjarige campagne 'Check je werkstress'.

In het voorjaar besteedde Nieuwsuur al aandacht aan dit onderwerp, gevoed door een eerder verschenen persbericht van Arboned. Daarin werd gemeld dat stressklachten op steeds jongere leeftijd voorkomen en de belangrijkste verzuimoorzaak zijn bij jongeren. Ook de Volkskrant kopte onlangs 'Stress bedreigt jongeren in harde wereld'. En zo ontstaat het beeld van een jonge generatie werknemers die al vroeg in hun loopbaan afgebrand en afgeschreven thuis zit.

Maar wie de landelijke cijfers goed bestudeert, komt tot andere conclusies. Ten eerste zitten er veel meer oudere dan jongere werknemers ziek thuis. Ouderen tussen de 55 en 64 jaar verzuimen bijna twee keer zoveel (5,8 procent) als jongeren tussen de 25 en 34 jaar (3 procent).

Heeft het ziekteverzuim bij jongeren vaker te maken met werk? Nee! Bij alle leeftijdsgroepen heeft ongeveer een kwart van het ziekteverzuim te maken met oorzaken in het werk.

Spelen dan misschien werkstress of burnoutklachten bij jongeren vaker een rol dan bij ouderen? Alweer is het antwoord: nee! Bij alle leeftijdsgroepen geeft 35-40 procent aan dat werkstress de belangrijkste reden is bij werkgerelateerd ziekteverzuim. Ook het aandeel 'psychische klachten en burnout' is in het ziekteverzuim bij jongeren niet groter dan bij ouderen.

Het zijn dus niet de jongere maar juist de oudere werknemers die een hoger risico lopen op verzuim vanwege werkstress en burnoutklachten.

Burnout-statistieken

Ten tweede moeten we kritisch kijken naar de burnout-statistieken van TNO/CBS. Deze zijn gebaseerd op vijf vragen over vermoeidheid en werk. Op elke vraag antwoordt men van 1 ('nooit') tot 7 ('dagelijks'). Bij de werknemers in ons land ligt de gemiddelde score op deze vragen op 2.1. In de leeftijdsgroep van 25 tot 35 jaar is de score 2.2. De oudere leeftijdsgroepen scoren gemiddeld met 2.1. Dit verschil is te verwaarlozen.
Jongere werknemers rapporteren dus niet meer burnoutklachten dan andere leeftijdsgroepen.

Er is nog iets opmerkelijks aan de hand met de landelijke burnout-cijfers. Een gemiddelde score van 3.2 op de vijf burnoutvragen betekent 'hoog op burnout'. Maar als u elke week wel eens een keertje ''s morgens moe opstaat' en u 'leeg voelt aan het einde van een werkdag', staat u dan aan de vooravond van een burnout? Nee! Maar volgens de gehanteerde normen valt u in de risicogroep en moeten bij u de alarmbellen gaan rinkelen.

Teveel werknemers met enige werkgerelateerde vermoeidheidsklachten worden aldus ten onrechte als burnout-casus geclassificeerd. Alarmerende persberichten dat 15 procent van de Nederlandse werknemers slachtoffer is van burnout moeten derhalve met een flinke korrel zout genomen worden.

Is er dan helemaal geen reden tot zorg wat betreft de jongere werknemers? Zeker wel! Jongere werknemers lopen duidelijke werkstressrisico's. Het is niet normaal als jongere werknemers veel stressklachten ervaren en zeker niet als dit tot gevolg heeft dat ze langdurig thuis zitten.

Het is belangrijk om te achterhalen welke problematiek (tijdelijke contracten, baanonzekerheid, weinig steun en feedback van leidinggevende) schuil gaat achter stressklachten bij deze groep. Ook al moeten we de burnout-statistieken wat relativeren, werkstress en ziekteverzuim bij werknemers die net gestart zijn moeten we niet bagatelliseren.

Maar de vraag 'vormen jongeren een specifieke risicogroep?' moeten we met 'nee' beantwoorden. Het risico op burnout is bij hen niet groter dan bij andere werknemers. Een preventieve en effectieve aanpak van werkstress is dus absoluut noodzakelijk, alleen voor jongere werknemers niet noodzakelijker dan voor oudere werknemers. De alarmbellen mogen rinkelen als het gaat om werkstress, maar dan wel voor iedereen.

Michiel Kompier is hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie
Sabine Geurts is hoogleraar arbeid, stress en herstel
De auteurs werken beiden bij de Radboud Universiteit

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden