Jonathan van het Reve: Ik heb vrijstelling, maar ándere mensen, die moeten herdenken

Er is bij Muiderberg een stukje snelweg omgelegd, zodat je vanuit Amsterdam nu links- in plaats van rechtsaf moet om in Almere te geraken. Dat klinkt niet heel schokkend, maar Rijkswaterstaat neemt geen enkel risico.

Behalve de vele gigantische knalblauwe borden boven de weg, waarop in het duidelijkste lettertype aller tijden 'Almere' staat, en met witte pijlen die je op een goeie dag vanaf de maan kunt zien, staan er deze week verkeersregelaars klaar bij afslag Naarden, voor radeloze Flevolanders die per ongeluk tóch rechtsaf zijn geslagen.

Daar kun je om lachen, maar als Rijkswaterstaat één ding heeft geleerd, is het blijkbaar dat mensen dom zijn. Mij stemt zo'n bericht wanhopig, want hoe gaan wij deze eeuw overleven als de mensen niet eens meer zelfstandig naar huis kunnen rijden?

Ik was al bezig mijn vertrouwen in de mensheid weer eens op te zeggen, toen ik bedacht dat ik zelf onlangs drie keer in één week de verkeerde snelweg had genomen op weg terug van de bouwmarkt. Drie keer. Ik!

Even wankelde mijn wantrouwen in de mensheid, daarna mijn vertrouwen in mezelf, maar al snel bedacht ik een elegante uitweg: andere mensen zijn dom, ik ben gewoon soms een beetje verstrooid.

En nu lijkt het misschien een grote sprong van knooppunt Muiderberg naar de dodenherdenking overmorgen, maar ik ga mij daar niet voor excuseren want het is eigenlijk precies hetzelfde.

Dat er telkens weer mensen zijn die geloven dat 4 mei het aangewezen moment is om over ándere doden te beginnen - dit jaar wil een hippe reldominee witte kruisjes neerzetten voor bootvluchtelingen - zorgt ervoor dat andere mensen bliksemsnel hun oranje hesjes aantrekken om het domme volk dat die verkeerde afslag dreigt te nemen, terug te sturen.

Zo'n jaarlijkse discussie kan op zichzelf geen kwaad. Integendeel, het hoort erbij - misschien houdt het de herdenking zelfs wel mede in stand. En dat is belangrijk. Voor de samenleving en zo. Maar toch, als ik heel eerlijk ben: ook mij valt het eigenlijke, zuivere herdenken niet mee.

Een waterpijpcafé waar ik tot voor kort schuin boven woonde, is ooit overvallen door de Duitsers. Het was toen nog geen waterpijpcafé, maar een ijssalon genaamd Koco. De uitbaters, Ernst Cahn en Alfred Kohn, waren joodse vluchtelingen uit Duitsland.

Toen de Ordnungspolizei er op 19 februari 1941 binnenviel, zijn die agenten naar verluidt bespoten met ammoniak uit het koelsysteem. Ernst Cahn werd twee weken later op de Waalsdorpervlakte geëxecuteerd; Alfred Kohn stierf vier jaar later in Auschwitz.

Op 4 mei wordt altijd een gedenktocht door de buurt gehouden, eindigend voor dat waterpijpcafé. De straat wordt afgezet, de tram wordt omgeleid, de politie te paard is aanwezig. Bewoners, ik ook tot voor kort, staan op hun balkonnetje te kijken.

Tijdens de stille minuten probeerde ik dan uit alle macht aan de oorlog te denken, maar steeds weer werd ik afgeleid door jochies die een hoek verder expres lekker hard stonden te praten, of met hun pizza-brommertje langs de zwijgende menigte probeerden te komen.

Maar zelfs als het helemaal stil was, lukte het mij niet. Herdenken. Wat dan, hoe dan? Ik dacht aan mijn grootouders, die hebben de oorlog meegemaakt. Maar ja, die hebben het alle vier overleefd, dat is geen herdenken.

Oké, hun vermoorde vrienden dan. Alleen: die heb ik niet gekend. Hm. Anne Frank dan maar? Kom op, wat een cliché. O ja, die ijsmakers! Kahn en Cohn. Of was het Cahn en Kohn? Shit, geen idee. Hoeveel seconden nog? Ja hoor, daar gaat weer zo'n brommertje...

Behalve opluchting dat het voorbij was, voelde ik na afloop vooral woede over het feit dat het mij voor de zovelentwintigste keer op rij niet was gelukt om écht te herdenken. Als ik gewoon binnen was gebleven om een oorlogsfilm te kijken, had ik nog zinvoller over de oorlog nagedacht. En zou iemand daar last van hebben gehad? Nee.

Maar waarom eis ik dan dat die buurtjongens wél serieus meedoen? Nou: omdat ik niet zeker weet of zij zich wel voldoende bewust zijn van de geschiedenis.

Zelf heb ik een vrijstelling, want ik heb al de juiste mening (vind ik, anders vond ik wel iets anders), bovendien ben ik te verstrooid om te herdenken. Maar ándere mensen, die moeten herdenken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden