ColumnLoes Reijmer

Johan Derksen en het ritueel van de reddende schandpaal

null Beeld
Loes Reijmer

Aan de eindeloze lijst met dingen waarvan Sigrid Kaag de schuld krijgt – soms terecht, vaker niet – werd deze week een opzienbarend puntje toegevoegd: het is aan de D66-leider te wijten dat Johan Derksen weer op televisie is.

De schutspatroon van het bier-en-tietengilde vertelde het zelf maandagavond, bij de zoveelste renaissance van Vandaag Inside. Hij had willen stoppen, maar kreeg ontzettend veel brieven, bloemen, sigaren en stropdassen van mensen die hem steunden (voor al uw Derksen-cadeaus kunt u terecht in de webshop Het Miskende Patriarchje).

En toen sprak óók nog Kaag zich over de kwestie uit, ‘die vreselijke, arrogante mevrouw’. ‘Ik ga er godverdomme weer zitten’, besloot hij daarop, want in deze kringen is weinig zo aanstootgevend als een vrouw die zich moreel superieur acht.

Vandaag Inside is terug en niemand is verbaasd. Toch leek het een paar weken geleden anders. Ik herinner me nog hoe het voelde op Koningsdag, de dag na de gewraakte uitzending. Iedereen had het erover. En we mochten dan allemaal met petflessen gin-tonic en lauw bier over de grachten zwerven; we zagen het glashelder. Dit was een belangrijk moment. Niet eens vanwege die vreselijke kaars, maar omdat de vernedering, een gevoel dat bijna iedereen herkende, zo misselijkmakend goed werd gedemonstreerd – nota bene live op televisie.

Ja, dat was naïef. Over die vernedering ging het nauwelijks, een dag later richtte het maatschappelijke gesprek zich alweer op de vertrouwde vraag of Vandaag Inside gecanceld diende te worden – het ophefprogramma is nu eenmaal in een permanente doodsstrijd met zichzelf verwikkeld. Sindsdien lijkt Derksen voornemens geen zin meer uit te spreken zonder te waarschuwen voor ‘woke’ en ‘cancelcultuur’.

Het ís ook fascinerend, dat moet je het geweten van Grolloo meegeven. Alleen net op een andere manier. Doortje Smithuijsen liet met haar VPRO-documentaire Sociaal Tribunaal al zien dat het nooit de BN’ers zijn die definitief gecanceld worden. De storm van kritiek is even vervelend, maar daarna kunnen ze gewoon weer door. Nee, dan de onbekende anti-racisme-activist die viral ging toen ze met stoepkrijt protesteerde bij het standbeeld van J.P. Coen. Zij verloor haar baan en moest haar woning beveiligen. Ze zit al een jaar thuis, werkloos en getraumatiseerd.

Het bekende verhaal over cancelcultuur is dat onmachtigen een vuist maken tegen de macht, en dat daarmee de maatschappelijke hiërarchie verandert. Maar vaker veert de status quo gewoon soepeltjes terug.

Sterker nog, de ophef lijkt in het geval van BN’ers juist louterend en statusbestendigend te werken. De schandpaal is een ritueel onderdeel geworden van de rehabilitatie, de redding eigenlijk: hij (of zij) heeft het al zo zwaar gehad, laten we nu niet meer zo moeilijk doen. Zie Marc Overmars, die na een paar weken alweer aan de slag kon bij FC Antwerp. Of Derksen, die zich na twee weken afwezigheid weer avond aan avond mag presenteren als slachtoffer van de cancelcultuur. Hetzelfde dacht ik deze week te zien bij Mark Rutte, toen die de aandacht van de gewiste sms’jes probeerde af te leiden met geweeklaag over wantrouwen van de Tweede Kamer, toch het politieke equivalent ervan.

Nu het stof is neergedaald, blijkt dat de rel rond Derksen juist laat zien hoe de macht verdeeld is. Talpa sputterde wat, maar wilde Vandaag Inside niet van de zender halen. Het programma is te belangrijk, brengt te veel geld op. Als het over de status quo gaat, dan is dit de belangrijkste conclusie: we leven in een land waar Johan Derksen nog altijd de kip met de gouden eieren is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden