Column Toine Heijmans in Dussen

Jo enny is geen transgender, ze is een gelukkige vrouw

Zoals aangekondigd in de lokale pers zit Jo enny om 19.00 uur klaar in eet- en feestcafé ’t Pleintje voor een meet & greet met haar dorpsgenoten. Ze is de ravissante vrouw in luipaardbroekpak, de lange blonde haren nog warm van de stijltang. Afgezien van haar naam is er weinig ingewikkelds aan Jo enny, maar als transgender legt ze vanavond graag uit waarom ze is wie ze is, en hoe dat zit – ze woont samen met Ad en na de zomer trouwen ze in de katholieke kerk, bijzonder want ‘als ik een kerk binnenkom valt onze lieve heer van het kruis’.

Jo enny Vosman. Beeld r/v

Ze is geen transgender, wil ze vertellen, ze is een gelukkige vrouw.

Helaas komt er niemand.

‘Dussen is er nog niet klaar voor’, concludeert Jo enny – de vraag of dat zo is blijft over de avond hangen. Het doel van haar meet & greet is het begrip vergroten, daarom ook doet ze mee aan de verkiezing van Miss Gay Holland, deze maand. Ze is kapster maar de kapsalons waar ze solliciteerde hadden geen interesse, dus werkt ze nu in vijfploegendienst bij een fabriek. Ad is daar hoofd technische dienst. Hij komt van het dorp, een vrolijke man, hij zit aan de bar – ze zijn vier jaar samen nu en gek op elkaar, en Jo enny is gek op haar stiefzoons van 8 en 10, en op haar bestaan als vrouw met een baan, een huis en een gezin. ‘Ik heb een fijn leven, echt waar. Ik gun alle transgenders mijn leven.’

Want dat is helaas niet vanzelfsprekend.

Zoals aangekondigd door het ANP krijgt het extremisme dinsdag toegang tot het Binnenhof, waar Marcel Bas een petitie aanbiedt voor de Nashville-verklaring tegen homoseksualiteit. Bas is een bekeerling die vijf jaar geleden ‘oosters orthodox’ werd en zijn middeleeuwse normen nu zoetgevooisd uitlegt aan anderen: een homohater die vindt dat hij geen homo’s haat. In het Reformatorisch Dagblad zegt hij: ‘Mensen wijzen op hun zondige gedrag is geen daad van discriminatie, maar juist van liefde en betrokkenheid’ – superioriteit over de ander, verpakt in zacht, ondoorzichtig plastic, waarvan de orthodoxen niet begrijpen (of juist wel) hoeveel verdriet ze ermee zaaien: de pijn van de uitsluiting. Discriminatie is bij Grondwet verboden, maar met een ingewikkeld religieus-filosofisch sausje over de hersenpasta krijgt zo’n petitie toch nog 2500 ondertekenaars, en toegang tot de balzaal van de politiek.

Marcel Bas. Beeld ANP

Dit speelt zich allemaal af in het jaar 2019 en buiten de radar van Jo enny Vosman (‘Ik ga dat soort personen geen aandacht geven, dat gun ik ze niet’), die in haar eigen balzaal gezelschap krijgt van Dirkje van Os, voorheen Dik. Dirkje nam de boerderij van haar ouders over in het orthodoxe Almkerk, waar ze een ‘gruwelijk christelijke’ opvoeding kreeg, maar vertelt ook dat haar transformatie tot vrouw nooit problemen gaf, ook niet in het dorp waar ze sinds de verkoop van de boerderij woont in een seniorenflat.

Ze is 71. ‘Een jeugd heb ik niet gehad’, zegt Dirkje, ‘maar als je de eerste keer in een rokje loopt... dan word je eigenlijk wakker, ja, dat gevoel verdwijnt nooit meer. Het is een verlossing geweest.’

En ondanks haar achtergrond en woonomgeving ‘ben ik altijd geaccepteerd’. Het geheim is ‘gewoon blijven doen’, je niet laten provoceren, ‘ik ben ook maar een mens en dat begrijpen de mensen’. Ze begint over de Amerikaanse haatprediker die niet naar Nederland mocht komen, ja, zegt Dirkje, ‘er is veel weerstand tegen mensen zoals ik, een kennis van me is in elkaar geslagen in de stad. Maar het gekke is: als ze weten wie je bent is het anders.’

Dirkje van Os. Beeld r/v

Jo enny knikt – rustig aan doen is het beste, haar schoonfamilie en stiefkinderen hoorden pas na drie jaar dat ze ooit man was, ‘ze hebben er nul problemen mee’. Haar entree in de vrouwencommissie van de carnavalsvereniging was wel problematisch, waarop ze de leden thuis uitnodigde en vroeg wat er scheelde. Sindsdien hoort ze erbij. ‘Je moet wel stevig in je schoenen staan, en dat kan niet iedereen.’ Ze is 47 en werd een half leven geleden geopereerd, en leerde met de jaren.

‘Weet je wat echt moeilijk is van transgender zijn?’ zegt Dirkje. ‘Mooie damesschoenen vinden in mijn maat.’

’t Pleintje is een café met laaghangende verlichting boven het biljart, een balkenplafond en houten lambrisering. Toch jammer dat er niemand komt naar de meet & greet, zegt Jo enny nog eens, maar Ad begrijpt dat wel. Het is geen dorpse bekrompenheid, zegt hij, integendeel: de mensen weten allang wie Jo enny is. ‘Het is geen negativisme, ik merk er niks van dat ze het raar vinden.’

Een transgender trouwen in dit dorp, ‘ach ik kom er vandaan en dat ken hier gewoon hè’, zegt Ad, ‘zolang je maar niet met je kop omhoog gaat lopen’. En als ze trouwen geeft de pastoor zijn zegen, in de kerk, daar kan geen orthodoxe bekeerling wat aan doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden