ColumnWilma de Rek

Je moet vrouwen nooit onderschatten, en huisvrouwen al helemaal niet

In Het einde van de rode mens introduceert Svetlana Alexijevitsj, uitgever (ze doet alleen vrouwelijke auteurs) en winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur 2015, de homo sovieticus. Deze homo sovieticus is een Rus, een Oekraïner of een Belarus zoals Alexijevitsj zelf. Hij is een oorlogsmens, schrijft Alexijevitsj, vergroeid met idealen, iemand voor wie de staat zijn kosmos en zijn leven is. Maar hij sterft uit: ‘Nu willen de mensen gewoon leven, zonder ideaal. We kregen nieuwe dromen: een huis, een goede auto, kruisbessen in de moestuin.’ 

Alexijevitsj schreef het boek met de bedoeling ‘nog gauw de sporen van de Sovjetbeschaving vast te leggen’. In haar eigen land, waar haar boeken alleen ondergronds te krijgen zijn, ontvouwt zich deze dagen een adembenemend verhaal met als belangrijkste plot dat ook daar Alexijevitsj’ homo sovieticus zieltogend ligt te stuiptrekken.

Op de voorpagina van de Volkskrant stond dinsdag een foto van twee demonstrerende vrouwen die elkaars hand vasthouden. Met hun vrije hand steken ze bloemen omhoog. Oorlogstypes? Hooguit in hun bloemkeuze: het boeket bestaat uit gladiolen, symbool van kracht en overwinning. Daarmee betuigen ze steun aan de 37-jarige Svetlana Tichanovskaja die afgelopen zondag de Belarussische presidentsverkiezingen won. Maar niet heus, althans niet officieel. Volgens de officiële tellingen kreeg Tichanovskaja 7 procent van de stemmen en ging een overweldigende meerderheid naar de zittende president Loekasjenko, die in deze uithoek van Europa al 26 jaar een sovjetdictatuur in stand houdt. Volgens de oppositie was de verhouding precies omgekeerd.

De tot een paar weken terug volslagen onbekende Tichanovskaja is in alles de tegenpool van de zelfingenomen dictator. Ze haat geweld. Ze is lerares en vertaalster maar noemt zichzelf hardnekkig ‘huisvrouw’. Ze deed ook niet aan de verkiezingen mee als zichzelf, maar als echtgenote van Sergej Tichanovski, een vlogger die het tegen Loekasjenko zou hebben opgenomen als hij niet voortijdig in de gevangenis was gesmeten.

Toen ook een tweede potentiële deelnemer aan de presidentsverkiezingen werd gearresteerd en nummer drie het land ontvluchtte om aan arrestatie te ontkomen, besloot Svetlana Tichanovskaja de plek van haar man in te nemen. In eendrachtige samenwerking met de twee vrouwen achter de andere kandidaten voerde ze uiteindelijk als enige opponent campagne tegen Loekasjenko, die in dat ‘arme meisje’ geen enkel gevaar zag aangezien ze ‘als lid van het zwakke geslacht’ per definitie ongeschikt zou zijn voor het presidentschap (iets wat Tichanovskaja overigens ook niet nastreeft).

Maar je moet vrouwen nooit onderschatten, en huisvrouwen al helemaal niet. Tichanovskaja werd in no time veel populairder dan haar man en in Belarus gaan de mensen nu al dagen in massaal protest de straat op, voor het eerst in de geschiedenis. Tichanovskaja zelf zit sinds dinsdag in Litouwen, vermoedelijk gedwongen. Wat haar betreft heeft het volk hoe dan ook gewonnen, zei ze eerder: ‘Omdat we onze angst hebben overwonnen.’

Die uitspraak deed me denken aan de hartstochtelijke ode van advocaat Inez Weski in Zomergasten aan mensen die niet met de meute meegaan, maar zelfstandig blijven nadenken. Tijdens de uitzending onthulde Weski dat ze familie is van de beeldhouwer Zadkine, geboren in Belarus. 

Ik weet natuurlijk niet zéker of Tichanovskaja Weski’s nichtje is. Maar het zou me niks verbazen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden