Column Martin Sommer

Je mag wel zeggen dat het algemeen belang nogal in het slop is geraakt, vooral sinds de mensenrechten te pas en te onpas worden aangeroepen

Zelden zoveel geestelijke wanorde meegemaakt als sinds de invoering van het boerkaverbod. Dat begon al op de eerste dag, toen deze krant berichtte over ‘de wet die niemand wilde, maar er toch kwam’. Daar keek ik van op, want er was toch een heuse Kamermeerderheid voor geweest. Een week later las ik het verslag van een demonstratie tegen het boerkaverbod. M’n collega gaf de protesterende boerkadraagsters ‘gelijk’, omdat ze met zo weinig waren dat zo’n wet buiten proportie is. Tsja, als het aantal wetsovertreders de maatstaf wordt, kunnen we het strafrecht grotendeels opdoeken. De pro-boerkaredenatie die ik het vaakst signaleerde, was dat allerlei lui in hun blote kont rondlopen – het was de week van de gay parade – en waarom dan niet in een overdaad van textiel als ze daar zin in hebben?

Laat dat handjevol vrouwen zweten onder zo’n tent als ze dat willen, vonden mijn vrienden, in de geest van de liberale filosoof Isaiah Berlin, die immers meende dat iedereen vrij moet zijn om helemaal op zijn eigen wijze naar de verdommenis te gaan. Tot slot hanteerde Amnesty International ruwweg hetzelfde beginsel, met dat rare filmpje waarin ons boerkaverbod wordt gelijkgesteld aan het Iraanse voorschrift om juist wel een hoofddoek te dragen. Het gaat allebei ten koste van de individuele vrijheid, ergo allebei even slecht, aldus Amnesty.

Beeld Joost van den Broek

Iedereen met boerenverstand voelt aan dat die gelijkstelling nergens op slaat. Amnesty heeft dan ook royaal op zijn donder gekregen. Als dit de strijders voor mensenrechten zijn, dan kun je je heil beter elders zoeken, schreef Paul Scheffer in NRC. Inderdaad. Maar ook Scheffer droeg niet bij aan zicht op de zaak, door de mensenrechtenclub van cultuurrelativisme te betichten. Volgens die leer zijn alle culturen gelijk en geeft het geen pas om kritiek te leveren op zeden en gebruiken die wij westerlingen als mensonterend zouden zien. Maar dat is hier juist niet aan de hand. Amnesty baseert zich op de universele waarde van individuele autonomie, maar schiet daarin volkomen door. Wat bij de boerkakwestie in het geding is, is niet de vrijheid van een handjevol textielliefhebsters, maar de vrijheid van de samenleving die ermee te maken krijgt.

Het klassieke liberalisme heeft inderdaad als ideaal dat de individuele vrijheid zo groot mogelijk moet zijn. Maar vrijheid is tegelijk óók een opdracht, namelijk om met zijn allen vorm te geven aan het openbare leven en het algemeen belang. Je mag wel zeggen dat het algemeen belang nogal in het slop is geraakt, vooral sinds de mensenrechten te pas en te onpas worden aangeroepen. Want niet alleen hangen de boerkadraagsters een islam aan die deze samenleving radicaal afwijst, zo niet daar actief tegen ten strijde trekt. Daar komt bij dat ze een eis stellen die helemaal van deze tijd is: wij moeten onze hoogsteigen identiteit kunnen beleven, want dat is ons mensenrecht, en de samenleving moet dat faciliteren.

Het akelige is dat een eerbiedwaardig instituut als Amnesty zich leent voor deze geperverteerde vorm van liberalisme. Individuele mensenrechten, altijd en overal, ongeacht de gevolgen, dat is het parool. Vroeger voerde Amnesty tamelijk bescheiden actie voor de grondrechten in dictaturen, steunde politieke gevangenen en ageerde voor vrijheid van meningsuiting. Ouderwetse burgerrechten, gericht op de liberale democratie. Tegenwoordig zijn niet alleen in dictaturen maar ook hier de mensenrechten in het geding, wat in de praktijk vaak betekent dat moslims vinden dat ze zichzelf niet kunnen zijn. Identiteit is niet meer wat je overstijgt, maar wat je opeist, met steun van Amnesty. Tijdens de bankencrisis maakten we kennis met het fenomeen moral hazard – ik doe als bankier mijn financiële ding en jullie zoeken het verder maar uit. Daarvan is de boerka de geestelijke pendant, en je hoeft werkelijk geen populist te zijn om daar paal en perk aan te willen stellen.

Ik ben dus voor een antiboerkawet maar het exemplaar dat we nu hebben, is een misbaksel. Je zou anders denken vanwege alle opwinding, maar dit is een schuchter boerkaverbod, alsof de regering zelf geschrokken is van haar beginselen. Vier versies van de wet zijn de laatste jaren langsgekomen, allemaal afgekeurd door de Raad van State. Gaandeweg is de argumentatie steeds dunner geworden. De Franse variant haalde het niet, waarin de boerka strijdig werd geacht met de minimumnorm voor het samenleven en de rechten en vrijheden van anderen. De Raad van State vond dat een onnederlandse opvatting, omdat dit het land is waar we niet gelijkheid vieren maar diversiteit. 

En zo bleef de huidige wet over, waarin de boerka onwenselijk wordt genoemd omdat hij de dienstverlening van de overheid in de weg zit. Om te onderstrepen dat het vooral niet om de religievrijheid gaat, moesten de integraalhelmen en bivakmutsen erbij gesleept worden. Daarmee zijn we wel mijlenver verwijderd geraakt van waar het om begonnen was, de bestrijding van een versie van de islam die zich ten doel stelt deze samenleving te ondergraven.

Woensdag hield de politie op het station in Den Haag een bivakmutsdrager aan, terwijl verderop een boerka onaangeroerd voorbijliep. Later ontkende de politie de aanhouding, nog weer later zou de man niet worden vervolgd of toch weer wel. Uiteindelijk verkeerde het korps Haaglanden in totale bivakmutsverwarring. Deze chaos is wat je krijgt, met een overheid die zelf geen idee meer heeft van wat het algemeen belang ook alweer is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden