Opinie

'Je lost de crisis niet op met loonsverlaging'

Door personeel als kostenpost te zien, missen ondernemingen de baten van goed personeelsbeleid, schrijven Anja Jongbloed, Ron Peters en Margriet Kraamwinkel.

Beeld anp

Capgemini maakte vorige week bekend zijn oudere werknemers te vragen salaris in te leveren, omdat hun lonen te hoog zouden zijn. Andere werkgevers onder aanvoering van de AWVN wreven zich enthousiast in de handen: 'Demotie uit de taboesfeer!' Ook deskundigen buitelden over elkaar heen om vast te stellen dat 'de ouderen' veel te veel verdienen en dat 'demotie' ook kan helpen om mensen aan het werk te houden.

Die discussie heeft een aantal opvallende kenmerken. Het eerste is dat de begrippen demotie en loonoffer door elkaar worden gehaald. Loonoffers kunnen gevraagd worden aan werknemers als het slecht gaat in een bedrijf of sector. Lagere lonen kunnen behulpzaam zijn als tijdelijke maatregel om de ellende te spreiden en gedwongen ontslagen te voorkomen. Het is een collectief instrument, waarmee de werknemers gezamenlijk inleveren om daar gezamenlijk beter van te worden. Loonoffers moeten gepaard gaan met werkgelegenheidsafspraken.

Demotie is daarentegen een individueel instrument, dat onderdeel moet zijn van een goed ontwikkeld levensfasebewust personeelsbeleid, voor alle werknemers, van alle leeftijden. Dus niet alleen oudere werknemers, maar ook werknemers in het zogenoemde spitsuur van het leven, die werk en privé beter willen combineren. Een werkgever die in zijn werknemers investeert gedurende hun hele loopbaan, zal regelmatig kijken of de functie nog past bij hun leeftijd, levensfase en opleidingsniveau. Soms kan een opleiding helpen als iemand niet goed op zijn plek zit, maar een andere functie kan ook een oplossing zijn. Dat kan ook om een lagere functie gaan, of om minder uren werken. Al dan niet tijdelijk, maar in goed overleg en op basis van vrijwilligheid.

Dan gaat het dus over vrijwillige demotie. En niet over het opleggen van lagere salarissen voor hetzelfde werk door een werkgever die zijn eigen probleem geschapen heeft. Dan gaat het over aan het werk blijven en niet over de eerste stap naar ontslag. Dan gaat het over investeren in duurzame inzetbaarheid van werknemers.

Ouderen
Het tweede dat opvalt is dat de discussie alleen gaat over de vermeende hoge salarissen van ouderen. Maar het probleem zit niet in de hoogte van de salarissen van ouderen. Het probleem is dat jongeren hier zo weinig verdienen. Veel cao's kennen loongebouwen met lange loonschalen die (erg) laag beginnen en veel periodieken kennen. Iemand die zijn functie al lang in de vingers heeft, krijgt toch pas na een aantal jaren zijn schaalmaximum. Hij krijgt in feite jarenlang te weinig betaald.

Kortere loonschalen, waarin in een kleiner aantal stappen het schaalmaximum wordt bereikt, zou beter zijn. Nederlandse jeugdlonen en aanvangssalarissen zijn laag, waardoor je veel moet stijgen om aan een gemiddeld salaris te komen. Desondanks zitten heel veel werknemers rond hun veertigste al aan hun top. Die zijn voor salarisverbeteringen geheel afhankelijk van de cao-stijgingen. Ouderen verdienen dus gemiddeld genomen niet meer dan veertigers. Of is iedere 40-plusser oud?

Dan is er nog Capgemini zelf. Dat heeft in goede tijden van de automatisering werk en personeel van andere bedrijven overgenomen, net als de andere automatiseringsbedrijven. Over salarissen werd toen niet moeilijk gedaan. Nu slaat de crisis toe en is het moeilijk de winst op peil te houden. Dus gaat Capgemini op zoek naar kostenbesparing en wordt werk naar India gebracht, waardoor hier 350 werknemers hun baan verliezen, wordt zzp'ers gevraagd hun tarieven met 20 procent te laten zakken en wordt nu ook aan de eigen mensen een lager salaris geboden.

Dat heeft niets met fatsoenlijk personeelsbeleid te maken. Het is het afwentelen op de werknemers van een gebrek aan visie en ondernemingszin bij de bedrijfstop. Het is dan ook geen demotie, maar salarisverlaging om de winst op peil te houden.

Crisis
Tot slot: als argument voor het inleveren van salaris wordt 'de crisis' gebruikt. Door de crisis komen bedrijven in de problemen en moeten de salarissen omlaag. Terwijl rond Prinsjesdag en de regeringsverklaring velen - van CPB tot OESO - pleitten voor niet te veel bezuinigen en niet te veel loonmatigen. Groei wordt gestimuleerd door vraag. Daarom is die oproep tot loonsverlaging in zijn algemeenheid niet op zijn plaats. Macro-economisch bezien zouden hogere lonen zelfs beter voor innovatie en ontwikkeling zijn dan de gematigde loonontwikkeling die Nederland kent. De Delftse hoogleraar Alfred Kleinknecht pleit hier al jaren voor.

Het is jammer dat ondernemingen zo vaak hun personeel alleen maar als kostenpost zien. Ze missen daardoor de baten van goed personeelsbeleid, dat erop gericht is om werknemers duurzaam inzetbaar te laten blijven in hun werk. En over zo'n samenhangend levensfasebewust personeelsbeleid voor alle werknemers wil FNV Bondgenoten graag afspraken met werkgevers maken. Niet over blindelings inleveren van loon, omdat de werkgever er in het verleden een rommeltje van heeft gemaakt.

 
Het probleem zit niet in de hoogte van de salarissen van ouderen. Het probleem is dat jongeren hier zo weinig verdienen.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden