Column Max Pam

Je kunt niet de hele wereld redden en volkeren dwingen tot het vieren van vrijheid en democratie

Deze week publiceerde The Washington Post een vernietigend rapport over de oorlog in Afghanistan, met als strekking: Amerikaanse generaals gaven een veel te rooskleurig beeld van de vorderingen. Amerikaanse presidenten sloten zich graag bij hun oordeel aan, en dan met name George W. Bush en Barack Obama. Uit het boek Fear van de vermaarde Bob Woodward weten wij dat Donald Trump eigenlijk helemaal geen zin heeft in die oorlog en dat Trump in het Witte Huis rondbazuinde dat hij ermee wilde stoppen. Ik ben benieuwd of dat van belang is voor het oordeel dat de geschiedenis over hem zal uitspreken.

Volgens generaal Douglas Lute, de belangrijkste oorlogsadviseur in het Witte Huis onder Bush en Obama, hebben de Amerikanen ‘niet het flauwste benul’ wat zij doen in Afghanistan. De duizend miljard dollar die de Verenigde Staten in de oorlog hebben gestoken, hebben er geenszins toe geleid dat ‘the white man’s burden’ – zoals Rudyard Kipling het noemde – ooit tot uitvoering is gebracht. De 2.400 Amerikaanse soldaten die daar zijn gesneuveld zijn voor niets gesneuveld, en dat geldt natuurlijk ook voor de militairen uit andere landen.

Toen ik dat las, moest ik denken aan Dick Berlijn, de toenmalige commandant der Nederlandse strijdkrachten die te gast was in het tv-programma Buitenhof, waar ik die middag als columnist van dienst zou optreden. Zo’n man stapt dan binnen in een wolk van belangrijkheid. Hij weet veel meer dan wij, en er is natuurlijk ook veel dat hij vanwege de oorlogsomstandigheden niet met ons – eenvoudige burgers – mag delen. Maar het gaat goed daar, ondanks alle tegenslagen. Dat was de boodschap en bij zo’n programma is iedereen al zo blij dat de generaal überhaupt bereid was te komen, dat niemand hem in het gezicht durfde te zeggen: ‘Bullshit!

Het is al meer dan vijftien jaar geleden dat het voor het eerst tot mij doordrong dat die oorlog wel eens een verloren zaak zou kunnen zijn. Ik zag toen op een video hoe door het Westen getrainde Afghanen stiekem hun wapens aan de Taliban overhandigden. Ten afscheid werd er nog eens vriendschappelijk naar elkaar gezwaaid.

De definitieve omslag kwam reeds in 2008 bij het proces tegen Sayed Parwez Kambakhsh, een 24-jarige Afghaanse student die ter dood was veroordeeld wegens godslastering. Misschien herinnert u zich de zaak nog. Kambakhsh had in een krant beschreven hoe plaatselijke krijgsheren met geweld en verkrachting hun macht uitoefenden. De aanklacht waarmee Kambakhsh voor het gerecht werd gesleept, hing van leugens aan elkaar. De zaak werd achter gesloten deuren behandeld en de verdachte kreeg geen advocaat. De rechters behoorden niet tot de Taliban, maar vertegenwoordigen die kant van de Afghaanse samenleving, waarvoor onze troepen geacht werden op te komen.

De straf van Kambakhsh werd eerst omgezet in twintig jaar en op instigatie van de geallieerden is hij niet lang daarna vrij gelaten, maar de vraag begon te knagen waarom en waarvoor geallieerde troepen daar eigenlijk vochten? Je kunt nu eenmaal niet de hele wereld redden en volkeren dwingen tot het vieren van vrijheid en democratie. Daarom kon generaal Lute zeggen dat de 2.400 Amerikaanse soldaten die in Afghanistan sneuvelden, tevergeefs zijn gevallen. Hun dood heeft geen enkele zin gehad.

Hoe zou Eimert van Middelkoop, de minister van Defensie die destijds verantwoordelijk was voor het sturen van Nederlandse troepen naar Afghanistan, daar inmiddels over denken? Een paar dagen geleden kwam het antwoord in Nieuwsuur, toen Van Middelkoop werd gevraagd hoe hij die 24 gedode Nederlandse soldaten tegenover zichzelf kon verantwoorden. Een terechte vraag, want zoals u weet is Eimert een mannenbroeder uit gereformeerde kring, waar men met een hand op de Bijbel doorgaans prat gaat op het bezit van een Groot Geweten.

Je zou denken dat Van Middelkoop geneigd is tot enige nederigheid, maar in Nieuwsuur zei hij dat het getuigt van ‘een fout cynisme’, dan wel van ‘een verkeerd cynisme’, om te beweren dat de dood van de militairen zinloos is geweest. Kennelijk heb je verkeerd (fout) en goed cynisme en is het cynisme van Van Middelkoop goed en van degenen die de waarheid durven te spreken verkeerd of fout.

Pijnlijk, want dit is naar mijn idee een gluiperige manier van redeneren en ik kan ouders, wier zoon in Afghanistan is gesneuveld, alleen maar gelijk geven wanneer zij de behoefte gevoelden om Eimert na zijn tv-optreden een enorme schop onder zijn gereformeerde kont te verkopen. En dan komt hij nog goed weg.

Met generaal Peter van Uhm, die in Afghanistan zijn eigen zoon verloor en die wel beter had moeten weten waar hij niet beter wist, heb ik te doen. Ik zag hem verschillende keren in het openbaar optreden, al sprekende over zijn zoon. Daarbij heb ik vaak gedacht: wie gaat hem nu eindelijk eens de waarheid vertellen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden