Je kunt het efficiënt noemen dat hoogopgeleiden laagwaardig werk doen, maar ik noem het dom

Ondanks dat het Nederlands mannenvoetbal in een diepe crisis is geraakt, is er, anders dan René Cuperus maandag beweerde, niets mis met het zelfbeeld van Nederlanders. Integendeel. Zo las ik vorige maand in de Volkskrant dat men in het buitenland zélfs jaloers is op onze frikandel. Never mind dat nergens anders ter wereld frikandellen worden gegeten. De Amerikanen hebben hotdogs, de Duitsers bratwursten, de Fransen saucissons en de Chinezen hebben geroosterde varkensbroodjes - snacks die stuk voor stuk te prefereren zijn boven onze frikandel.

Toen het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vorige week cijfers publiceerde over de arbeidsdeelname in Nederland, vroeg de Volkskrant zich af of Nederlanders de grootste luiwammesen van Europa zijn of juist een van Europa's efficiëntste volkeren. Een geheel retorische vraag want behalve schrijver dezes denkt iedereen dat Nederlanders het best presterende volk ter wereld zijn. Of, zoals CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen zegt: de arbeidsproductiviteit ligt op een hoog niveau. Alsof het een verdienste is.

De arbeidsproductiviteit in Nederland ligt hoog omdat de hoge lasten aan de onderkant laagproductieve arbeid eenvoudigweg onmogelijk maken. De totale loonkosten op minimumloonniveau zijn de hoogste van de hele wereld, ruim 20 euro per uur. In Nederland is het bijna altijd financieel aantrekkelijker om minder uren te werken en zelf allerhande laagwaardig werk te doen dan dat soort werk uit te besteden. Dat leidt tot de meest bizarre situaties.

Zo voert een medisch specialist van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam een juridische procedure tegen haar werkgever omdat zij 's ochtends eerst haar kinderen naar school wil brengen en daardoor pas na negenen op haar werk kan zijn. Komt het nou werkelijk niet in het hoofd van zo'n academisch geschoolde dame op dat ze ook hulp kan inhuren die haar kinderen elke dag naar school brengt? Of is de terreur op de Nederlandse schoolpleinen zo groot dat de dame in kwestie liever haar werkgever dan die andere moeders trotseert?

Het CBS telt van de medisch specialist alleen maar de uren die ze in betaalde dienst bij het AMC werkt. Daar is ze inderdaad hoogproductief. De uren die ze van huis naar het schoolplein peddelt, komen in de CBS-statistieken helemaal niet voor. Zou ze het naar school brengen van haar kinderen uitbesteden en de tijd die ze zo bespaart extra werken, dan zou de productiviteit per uur in Nederland dalen maar de totale productiviteit zou juist stijgen. Je kunt het efficiënt noemen dat hoogopgeleiden laagwaardig werk doen, zoals Van Mulligen doet, maar ik noem het liever dom.

Het schijnt ook nog steeds voor te komen dat ouders, en dat treft dan natuurlijk vooral moeders, de school van hun kinderen schoon moeten maken. Mijn zus, die een baan heeft waarin ze leiding geeft aan 800 mensen, moest daarvoor een aantal jaren geleden nota bene speciaal een dag vrij nemen. Van de 1 miljard euro die het onderwijs erbij heeft gekregen van het huidige kabinet hebben de scholen vrijwel niets uitgegeven. Het geld is domweg toegevoegd aan de reserves van de scholen. Maar de arbeidsproductiviteit per uur blijft in Nederland zo wel lekker hoog.

De banen in de persoonlijke dienstverlening die ontstaan als hoogopgeleiden meer uren zouden werken, bieden uitstekende kansen voor laaggeschoolden. Die laatsten zijn oververtegenwoordigd in uitkeringen voor werkloosheid en arbeidsongeschiktheid. Bovendien zijn onder hen ook relatief veel nieuwkomers voor wie een baan meer zicht op integratie biedt dan die vermaledijde inburgeringscursussen. Hoewel de arbeidsproductiviteit per uur zoals gemeten door het CBS zou dalen, zou Nederland beter scoren op integratie en diversiteit.

Maar er is nog een aspect dat onderbelicht blijft in de discussie over deeltijdwerk. Als je meer werkt, word je beter in je werk. Als u het niet van mij wil aannemen moet u maar naar Arnon Grunberg luisteren. Die schrijft zijn enorme schrijfdrift, zo'n 60 duizend woorden per maand, in een interview met deze krant toe aan ervaring: 'Naarmate je meer schrijft word je er beter in.' Dat geldt natuurlijk niet alleen voor schrijvers, maar voor alle hoogwaardige beroepen zo- als musici, medici en onderzoekers.

In een globaliserende economie kan Nederland zich het beste staande houden door in nichemarkten te excelleren. Om te excelleren moeten hoogopgeleiden in Nederland meer uren maken. De gemiddelde arbeidsproductiviteit per uur in Nederland mag dan best een beetje dalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden