OP HET TWEEDE GEZICHTANGELA DAVIS

Je kunt Black Lives Matter steunen én het dubieuze verleden van Angela Davis erkennen

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Het is niet makkelijk dezer dagen het Oostblokverleden van Black Lives Matter-icoon Angela Davis op te rakelen.

Beeld Javier Muñoz

Als Angela Davis voor u een held, een idool, een icoon, een voorbeeld is, zijn er twee mogelijkheden. Of u bent jong en hebt haar recentelijk ontdekt op antiracismebetogingen waar borden met haar beeltenis en uitspraken worden meegedragen. Of u bent een boomer en kent haar al een halve eeuw. U weet dan nog dat Davis met haar iconische afrokapsel vijftig jaar geleden in bijna net zo veel studentenhuizen hing als Che Guevara. Meer nog dan als zwarte activist en feminist was ze destijds bekend als Amerikaans revolutionair.

Het waren de jaren dat de gouverneur van Californië, Ronald Reagan, haar wilde verwijderen uit het docentencorps van de filosofiefaculteit van UCLA. De jaren dat ze ten onrechte werd veroordeeld wegens medeplichtigheid aan moord. De jaren dat zij, auteur van marxistisch-leninistische academische geschriften, uitgroeide tot een soort popster. Zij is de Angela uit het gelijknamige nummer van John Lennon (Sister, you’re still a people teacher, sister, your word reaches far). Zij is de zwarte engel uit Sweet Black Angel van de Rolling Stones (She ain’t no singer, but she sure talk good).

Toen witte apparatsjiks met uitgestreken gezichten mechanisch voor Davis klapten toen ze in 1979 in Moskou de Internationale Leninprijs in ontvangst nam, was ze als idool op haar retour. Deze jonge zwarte vrouw stond in de jaren zeventig steeds vaker tussen oude witte mannen met medailles op Oostblok-balkons te zwaaien naar opgetrommelde meutes. Ze torende met haardos twee koppen uit boven DDR-leider Honecker. Ze prees regimes die een stuk repressiever waren dan dat waartegen ze streed. Tsjechoslowaakse dissidenten vroegen haar om steun voor hún politieke gevangenen, maar jammer voor hen vond Davis dat die terecht vastzaten. Sovjet-Joden die vanwege antisemitisme wilden emigreren noemde zij, geïnstrueerd door Moskou, ‘zionistische fascisten en tegenstanders van het socialisme’. Solzjenitsyn zei dat Davis niet doorhad dat ze in Oost-Europa niet aan de kant van de onderdrukten maar van de onderdrukkers stond, maar in Davis’ omgeving was De Goelag Archipel een antirevolutionair boek.

Er zijn veel verklaringen waarom een activist tegen repressie voor tirannie op de bres kon springen. Het waren de jaren van de Koude Oorlog, Davis voelde zich bedreigd door de Amerikaanse autoriteiten en hanteerde het adagium ‘de vijand van mijn vijand is mijn vriend’. Davis dacht academisch en had veel Marx en Marcuse verstouwd. Wie veel met theorie bezig is, ziet niet altijd de praktijk – blinde vlekken zijn weinig ideologen vreemd. Davis had onderwijl geen last van twijfel. Als je overtuigd bent van de juistheid van je strijd, ben je ook overtuigd van de mensen die je daarvoor prijzen.

Er zijn fans die het logisch vinden dat Davis, een zwarte tiener in het Alabama van de jaren vijftig, uitkwam bij de vijanden van de VS. Toch had je veel progressieve zwarte academici (m/v) die wél kritisch waren over links totalitarisme. Het zegt iets over polarisatie in de VS dat kritiek op Davis die ooit gemeengoed was op elk Oost-Europa-instituut, in 2020 bijna alleen nog maar komt van Republikeinse auteurs. Identiteitsdenken is net nationalisme: de rijen sluiten zich, één groep claimt heroïek en slachtofferschap voor zichzelf, vooraf is bekend waar je voor en tegen moet zijn, wie kritisch is over Davis speelt Trump in de kaart. Maar het is mogelijk én tegen repressie in de VS én tegen repressie buiten de VS te zijn. Net als vijftig jaar geleden is de laatste vaak nog een maatje groter.

MEER OP HET TWEEDE GEZICHT:

In Brazilië steeg het aantal coronadoden deze week opnieuw explosief. De president van het land, Jair Messias Bolsonaro, noemt zichzelf sterk en atletisch en coronabestendig en hekelt nog steeds bestuurders die hem trotseren met lockdowns. In Op het Tweede Gezicht werd ontdekt dat Bolsonaro aan bijna alle kenmerken voldoet uit boeken met titels als ‘Psychopaten leren herkennen’.

De Angolese autoriteiten maakten bekend dat ze ook via de Nederlandse rechter geld willen terugvorderen dat Isabel dos Santos, de dochter van ex-dictator José Eduardo dos Santos, naar het buitenland sluisde. Zelf noemt Dos Santos haar activiteiten ‘puur commercieel’. Op de sofa werd ontdekt dat haar activiteiten puur commercieel hadden kunnen zijn als haar vader geen dictator was geweest. Het is lastig je aan restricties te houden als je er niet weet wat restricties zijn. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden