Interview

'Je koopt makkelijker een leerkracht om dan het Cito'

Achtstegroepers zijn vandaag begonnen met de Centrale Eindtoets. Maar daar hangt veel minder vanaf dan voorheen. Het schooladvies van de leraar weegt nu zwaarder. Wel of geen goede ontwikkeling? Nee, zegt Jaap Dronkers, hoogleraar onderwijssociologie van Maastricht Universiteit.

Ongeveer 166.000 scholieren uit groep acht van de basisschool maken de eindtoets. Beeld anp

Het schooladvies hangt nu niet meer van één toets af. Een leraar kijkt naar de resultaten van een kind over meerdere jaren. Wat is hier mis mee?
'We weten zeker dat het schooladvies van een leraar wordt beïnvloed door de achtergrond van de ouders van het kind. Uit onderzoek blijkt dat kinderen van gescheiden ouders bijvoorbeeld een lager advies krijgen. Een leraar die bij een leerling twijfelt tussen havo of vwo, denkt: laat ik het toch maar havo geven want het kind heeft het al zo moeilijk thuis. Hetzelfde gebeurt bij kinderen van laaggeschoolde ouders. Dan wordt er gedacht, zo'n kind krijgt minder hulp bij het huiswerk maken,vwo-advies is geen goed idee.'

Heeft de leraar geen punt? Het kan extra zwaar zijn als je het schoolniveau net niet haalt terwijl je ouders ook nog in scheiding liggen. En een kind van hogeropgeleide ouders krijgt thuis eerder bijles.
'Dat klopt maar je bent zo sociale ongelijkheid aan het versterken. Je rekent een kind dubbel af. Hij heeft al gescheiden of lager geschoolde ouders en dan krijgt hij daarom ook nog lager advies. De ongelijkheid van de samenleving gaat zo door in het voortgezet onderwijs. Daarom is het schooladvies een betere voorspeller van het schoolsucces dan het Cito, want het houdt rekening met ongelijkheid. Dus in die zin heeft de leraar een punt maar een leerling hoort niet dubbel last te hebben van zijn afkomst.'

Jaap Dronkers. Beeld JD

De tijd van 'jouw vader is slager dus jij moet naar de mavo', hoort toch tot het verleden?
'Absoluut niet. Het is misschien nog erger dan vroeger. De status van geld en beroep is vervangen door opleiding. Het verschil tussen hoog-en laagopgeleiden wordt groter. Of je autochtoon of allochtoon bent maakt niet zo zeer uit, het opleidingsniveau telt. Allochtonen zijn vaker laagopgeleid.'

De kritiek op het oude systeem was dat de druk op kinderen om te presteren te hoog opliep.
'Dat stressargument is onzin. In ieders leven komen momenten voor dat je onder druk moet werken. Daar moet je tegen kunnen. Nog iets anders, de druk komt nu op het schooladvies te liggen. Dat is minder transparant en ik voorspel u dat daarmee gerommeld gaat worden. Je gaat nu nog meer ouders krijgen die gaan lopen smoezen met de leerkracht.'

Heeft u het nu over omkoping?
'Dat klinkt zo zwaar maar je koopt makkelijker een leerkracht om dan het Cito. Leerkrachten verdienen niet zo veel dus in termen van kansen is het niet gek gedacht.'

Wat voorspelt u nog meer?
'Het verschil tussen het schooladvies en de uitkomsten van de Citotoets zullen nog groter worden.'

Waarom dan?
'Je hoort het de ouders al zeggen: 'Onze kinderen zijn vwo-kinderen, het komt er misschien niet altijd uit, maar het zijn vwo-kinderen.' Leerkrachten hebben zonder Cito-toets minder houvast.'

Leraren zijn toch professionals.
'Daarom ben ik ook niet tegen het afschaffen van het schooladvies, alleen moet er een objectieve meting naast staan. Bij een operatie wil ik ook graag twee chirurgen naast mijn bed.'

Zo'n schooladvies wordt in teamverband gemaakt.
'Als het goed is wel, maar dat hangt wel van de school af. Anders hadden we ook geen zwakke scholen.'

Waarom is het systeem eigenlijk veranderd?
'Door alleen schooladvies te laten tellen, bevoordeel je de hooggeschoolden want die kunnen nu, zonder toets, onbelemmerd dat vwo-advies binnenhalen. D66, CDA, VVD en inmiddels ook PvdA, zijn partijen van de hooggeschoolden. Daarnaast is het een symboliek. Door het schooladvies belangrijker te maken, vlei je leraren en laat je zien dat je ze zo belangrijk vindt. Het past allemaal in de tijdgeest tegen het rendementsdenken en tegen al dat gemeet. Daar tegen ingaan, is niet makkelijk.'

Leerlingen van groep 8A van de prinses Marijkeschool beginnen aan de Centrale Eindtoets. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden