COLUMNIbtihal Jadib

Je hoeft helemaal geen racist te zijn om racistisch te handelen

Beeld Aisha Zeijpveld

Het wonderlijke van racisme is dat het overal is, maar niemand zich eraan schuldig maakt.

Toen ik 14 jaar was stond ik in De Zilk twee dagen in de week bij een bloemenkar boeketten te verkopen. Het was saai werk, zo in mijn eentje langs de weg, maar er was altijd genoeg huiswerk om de tijd mee te doden en de baas voor wie ik werkte was ontzettend sympathiek. Op een dag vroeg hij me of ik een vriendinnetje had dat ook in de bloemenkar wilde staan. Al mijn vriendinnen waren reeds voorzien van een bijbaan, maar mijn moeder wees me op twee Marokkaanse buurmeisjes. Ik kende ze niet goed; wij waren nog niet zo lang daarvoor in de straat komen wonen. Maar toen ik aanbelde om te vragen of de zussen een bijbaantje wilden, reageerden ze enthousiast en dankbaar.

Een paar weken later kwam mijn baas ongemakkelijk vertellen dat de meisjes geld uit de kassa hadden gepikt. En nog eens. En nog eens. Hij had ze erop aangesproken en zelfs een rekenmachine gekocht voor het geval hoofdrekenen het probleem was. Tevergeefs, iedere keer als een van die meisjes werkte, ontbrak er een briefje van vijftig. Ik kon wel door de grond zakken van schaamte. ‘Als je nog andere vriendinnetjes hebt, hoor ik het graag’, zei m’n baas. ‘Maar liever geen Marokkanen meer, sorry.’ Was mijn baas racistisch? Nee, volstrekt niet. Ik was juist kwaad op die buurmeisjes omdat ze het, voor die paar stomme centen, hadden verpest ‘voor ons allemaal’. 

Toen ik bij mijn man introk, heb ik een tijdlang mijn appartement verhuurd aan verschillende bewoners. Dat ging goed tot aan de laatste huurder, een alleenstaande moeder. Vanaf het moment dat ze in het appartement trok betaalde ze geen huur en toen ik daar de eerste keer over begon zei ze dat haar zoontje kanker had. Ik schrok me wezenloos en wenste hen sterkte toe. De huurachterstand liep op, maar toen ik het daarover wilde hebben vertelde ze inmiddels bezig te zijn met de uitvaart van haar enige kind. Mijn kantoorgenoot destijds was sceptisch en vroeg om meer details. Toen hij haar foto zag, zei hij: ‘O dat is zo’n Hindoestaans poppetje dat alles bij elkaar liegt.’ Dat vond ik een grove beschuldiging, tot ik mijn huisraad op Marktplaats te koop zag staan, vlak voor ze met de noorderzon vertrok en mijn appartement in vernielde staat achterliet. Was mijn kantoorgenoot een racist? Nee, in de verste verte niet, hij is zelf nota bene van Hindoestaanse afkomst.

Vooroordelen op basis van negatieve ervaringen of mediaberichten hebben we allemaal. Daar zijn we mensen voor. Het wordt pas een probleem als we ons er niet bewust van zijn en ernaar gaan handelen. Als je dan ook nog iemand bent met een uniform of bevoegdheid is het soms letterlijk van levensbelang om jezelf af te vragen: waar baseer ik deze beslissing op?

Je hoeft helemaal geen racist te zijn om racistisch te handelen. Als advocaat heb ik nooit tegenover een discriminerende rechter gestaan, mijn vertrouwen in de integriteit van rechters is in al die jaren enkel toegenomen. En toch zag ik met name in het jeugdrecht een subtiel verschil: bij Nederlandse verdachten viel op zitting vaker het woord ‘kwajongensgedrag’ terwijl bij Marokkaanse verdachten eerder werd gesproken van ‘afglijden’. Een verschil dat net groot genoeg was om in de strafmaat terug te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden