column Max Pam

Jawed S. lijkt afkomstig uit een andere wereld

Mohammed B., de moordenaar van Theo van Gogh, is thans 41 jaar. Hij zit inmiddels 15 jaar in de gevangenis en heeft nog flink wat jaartjes te gaan. Hoeveel is niet precies te zeggen, want hij heeft levenslang. Daar heeft hij in zijn jeugdige overmoed zelf om gevraagd. Hij had zijn advocaat verordonneerd geen verzachtende omstandigheden aan te voeren, zoals verminderde toerekeningsvatbaarheid. Mohammed B. voelde zich verantwoordelijk voor zijn daden, hij zou de moord zo weer plegen. Weliswaar vond hij het zuur voor de moeder van Theo van Gogh, maar wat moest dat moest.

De rechter vroeg of hij wel besefte wat hij deed door bewust levenslang over zichzelf af te roepen. B. antwoordde dat hij daar goed over had nagedacht. God zou in die onafzienbare tijd voor hem zorgen. Om het motief van zijn daad te verduidelijken, vertelde hij in de rechtszaal een verhaal dat hij ook aan de groepsleider van het Pieter Baan Centrum had verteld.

In het verhaal — later vond ik nog een andere versie — lopen Mozes en de Profeet langs het strand, waar een jongetje stenen staat te keilen over het water. Een van de stenen valt hun voor de voeten, waarop de Profeet de steen teruggooit en vervolgens de jongen doodbijt. Een ontzette Mozes vraagt naar het waarom, waarop de Profeet antwoordt dat het doden van het kind gerechtvaardigd is, omdat hij hiermee diens ouders behoedt voor een ongelovige zoon. Hoewel het niet acceptabel is een kind te doden, is het dit keer toch gerechtvaardigd, omdat het een bevel van Allah was. Volgens B. was hier sprake van een paradox: ook al begrijpen wij het niet met ons hoofd of vinden wij het niet goed met ons hart, toch is de daad goed, want het gaat in dit geval om een bevel van Allah.

Ik herinner mij nog de stilte die viel in de rechtszaal. We begrepen dat B. zojuist zijn eigen vonnis had getekend, maar wij begrepen ook meer dan tevoren hoe hij dacht over zaken van goed en kwaad. Daarbij had hij meer dan een glimp laten zien van de God die hij aanbad en van de religie die hij zo intens beleefde.

In veel opzichten lijkt het proces uit 2004 op dat tegen Jawed S., dat momenteel wordt gehouden. Jawed S. is boos op ‘het varken Wilders’ en stak een paar willekeurige mensen neer, toen hij niet in de buurt kon komen van het object zijner woede. Spijt heeft hij niet, zijn slachtoffers hebben pech. Allah heeft hem dit bevolen en Allah zal voor hem zorgen wanneer hij twintig jaar moet boeten. Als zijn steken niet tot een dwarslaesie maar tot de dood hadden geleid, zou het vermoedelijk ook voor hem levenslang zijn geworden. Toch vind Jawed S. zichzelf niet wreed, maar is wel verontwaardigd over ‘de wrede vragen?’, die hem door de rechters worden gesteld.

Wat moet je met zo’n godsdienstwaanzinnige? Het gesprek ‘aangaan’, zoals dat tegenwoordig heet? Dat lijkt vooralsnog zinloos.

Mohammed B. was een Nederlandse Marokkaan en woonde in de buurt waar ik ben opgegroeid. Om de hoek stond het Cartesius Lyceum, na de oorlog gebouwd als een moderne school. Toen B. zijn daad uitvoerde, waren de ramen daarvan alweer kapot gegooid en vervangen door houten planken. Leren ging weliswaar moeilijk bij B., maar Jawed S. heeft vermoedelijk niet meer gelezen dan dat ene boek — de Koran. Waar Nederland lag, wist hij niet. Dat daar mensen dood moesten, wist hij wel. Mohammed B. werd gesteund door zijn eigen groep. Zijn vriend bewaarde zijn testament, toen B. zich posteerde om Van Gogh op te wachten. Jawed S. wordt gesteund door zijn familie. In een telefoongesprek heeft zijn vader gezegd dat hij trots is op zijn zoon. Moeilijk te bevatten.

‘Zeg Jawed, ze zijn toch wel dood, hè?’

‘Dat niet, pap. Maar die ene zit wel voor eeuwig in een rolstoel.’

‘Dat moet de volgende keer beter, jongen!’

‘Ja, pap.’

Mohammed B. had misschien een geïntegreerde moslim kunnen worden. Jawed S. lijkt daarentegen afkomstig uit een andere wereld. Hoewel, één detail aan hem verbaasde me. Op de vraag van de rechter waarom hij een mes had gekocht, antwoordde hij: ‘Niet om aardappels mee te schillen’. Eten ze in Afghanistan aardappels? Schillen ze daar de piepers met messen die dodelijk kunnen verwonden? Ik dacht dat ze daar kebab, kurkuma en gember eten. Of heeft hij Kartoffeln schälen uit Duitsland meegenomen?

Het is gruwelijk en onverdiend om voorgoed invalide te raken door zo’n religieuze druiloor. Het is nog gruwelijker dat alle goden en Allah’s bij elkaar niet in staat zijn zo’n dwarslaesie in naam van de rechtvaardigheid te genezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden