ColumnAleid Truijens

Jarenlang kon het afglijden van ons onderwijs weinig mensen iets schelen

null Beeld

Ineens wil iedereen het onderwijs redden. Met allianties, noodoproepen en deltaplannen. Vertrouwde retoriek, even dramatisch als machteloos. Komt het door corona en de oplopende achterstanden dat we nu pas collectief schrikken van wat al zo’n dertig jaar gaande is? Misschien. Ook de alarmerende nieuwsberichten over dalende leerprestaties en toenemende ongeletterdheid hielpen mee. De uitstekende, ontluisterende serie Klassen. En de toeslagenaffaire, die een grimmig beeld gaf van de gelijkheid in ons land.

Jarenlang, heb ik gemerkt, kon het afglijden van ons onderwijs weinig mensen iets schelen. Dat is wel verklaarbaar. Het werd steeds makkelijker om aan diploma’s te komen: het aantal hoogopgeleiden steeg, veel ouders waren tevreden. Ouders van kinderen die ernaast grepen, stonden buiten de discussie. Dat de leerprestaties, ondanks de gul verstrekte diploma’s, aantoonbaar daalden, werd gebagatelliseerd of afgedaan als elitair gezeur. Niettemin biedt het hoop dat eindelijk doordringt wat er mis is in het onderwijs: dalende leerprestaties, groeiende kansenongelijkheid en het zwaarder en onaantrekkelijker worden van het leraarschap.

Het deemoedig gebogen hoofd van premier Rutte, toen hij toegaf dat onder zijn leiding de staat de zwakken niet had beschermd maar aangevallen is symbolisch. Ineens vindt iedereen ook, van links tot rechts, politici en opiniemakers, dat de overheid zich meer met de kwaliteit van het onderwijs moet bemoeien. Opmerkelijk: jarenlang durfde niemand, ook de Onderwijsraad niet, te tornen aan de heilige autonomie van de scholen. Zelfs de VVD heeft meer overheidsbemoeienis met onderwijs nu in haar verkiezingsprogramma staan.

Een gezamenlijk plan van aanpak, de handen inéén, samen sterk – het werkt zelden. We hebben sinds enkele jaren een Gelijke Kansen Alliantie, ingesteld door de overheid, maar omdat alle maatschappelijke partners, onderwijsinstanties en -raden, ondanks tegengestelde belangen, meedoen, schiet dat niet op. De vorige keer dat er sprake was van noodoproepen, reddingsplannen en zelfs een parlementair onderzoek, was in 2006. De commissie-Dijsselbloem concludeerde plechtig: ‘De overheid heeft haar belangrijkste taak, het zeker stellen van deugdelijk onderwijs, de laatste twintig jaar ernstig verwaarloosd.’ We kunnen het vijftien jaar later letterlijk nazeggen.

Dat komt doordat de rot van het systeem niet is aangepakt: de lumpsumfinanciering en de autonome besturen. Niet dat de teloorgang van de onderwijskwaliteit simpelweg ‘de schuld is van de schoolbesturen’; veel individuele bestuurders doen heus hun best voor hun scholen. Het is de schuld van een systeem dat op geen enkele manier kwaliteit bevordert: niet die van het onderwijs zelf, niet die van de resultaten, en niet die van het leraarschap. Dat uitnodigt om zo veel mogelijk diploma’s uit te delen, de salarissen en het opleidingsniveau van de leraren laag te houden en de leerlingpopulatie homogeen. Leraren werden gedegradeerd tot sukkels van de werkvloer, en bleven weg.

Aan een begin van een oplossing gaat een grondige analyse van het probleem vooraf. Politieke partijen doen er goed aan de uitstekende, diepgaande probleemanalyse te lezen die Theo Witte, vakdidacticus Nederlands, geeft op website van Didactief en in het tijdschrift Vakwerk. Misschien dat de volgende coalitie het aandurft om dé weeffout in het onderwijs te herstellen. Ik hoor Ronald Plasterk, minister van Onderwijs tijdens ‘Dijsselbloem’ nog verzuchten: ‘De lumpsumfinanciering is nooit meer terug te draaien.’ Ik hoop dat Lilianne Ploumen, Sigrid Kaag en andere lijsttrekkers ons de komende twee maanden overtuigen dat het best kan. Een overheid die de verantwoordelijkheid neemt – helemaal van nu.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden