Column Frank Kalshoven

Ja, het is een blamage dat het pensioenoverleg is mislukt

Het ambtenaren­pensioenfonds ABP verhoogt de premie ­komend jaar met 2 procentpunt tot 24,9 procent van het pensioengevend salaris; pensioenen van het fonds zullen niet worden geïndexeerd. Deze aankondiging volgde op het mislukken van het pensioenoverleg deze week. Na zeven jaar vergaderen wisten werkgevers, werknemers en de politiek geen overeenstemming te bereiken, al lag er een gedetailleerd concept-akkoord.

Ja, dat is een blamage. Ja, dat roept vragen op over wie er over het pensioenstelsel van werkenden hoort te beslissen. En dat begint fundamenteel, met de vraag: wat is pensioen eigenlijk?

Vraag je dat aan de zo onsuccesvolle onderhandelaars, dan zeggen ze: pensioen is uitgesteld loon. Pensioenpremies van werknemers en werkgevers ­maken immers deel uit van de totale arbeidskosten van een werkende; deze krijgt dit deel van de arbeidskosten niet nu, maar later, als hij met pensioen gaat. Uitgesteld loon.

Als dit gegeven is, dan is het logisch dat organisaties van werkgevers en werknemers ook de bestuurders zijn van de berg uitgesteld loon die we normaliter aanduiden als pensioenpot. En dan is het ook logisch dat zij meebeslissen als het over het pensioenstelsel gaat.

De overheid mag meepraten omdat die de pensioenpremies fiscaal aftrekbaar maakt (en pensioenuitkeringen belast) en dus een belangrijke ‘derde’ is bij besluiten hierover.

Maar als u het mij vraagt, dan is mijn antwoord: pensioen is een verplichte besparing. Met uitgesteld loon heeft het niets te maken. De besparing moet werkenden worden opgelegd, omdat mensen anders te weinig zouden sparen voor hun oudedagsinkomen. Het is een vorm van paternalisme, die buitengewoon stevig is gefundeerd in de wetenschap. En de wenselijkheid van dit paternalisme geldt voor werknemers evengoed als voor zzp’ers. Pensioen is een zaak van de overheid, die gelijke gevallen (werkenden, in welke juridische constructie ook) gelijk moet behandelen (in gelijke mate dwingen voor pensioen te sparen).

Maar die ingehouden pensioenpremies dan? Die komen toch uit de arbeidskosten? Jazeker, net als de zorgpremie, de loonbelasting en de AOW-premie. Dat iets wordt ingehouden op het loon, wil niet zeggen dat organisaties van werknemers en werkgevers er verder iets over te zeggen moeten hebben. Bovendien: de pensioenpotten zijn niet zo groot door de ingelegde premie, als wel door het hierop behaalde beleggingsrendement.

Pensioen is dus een verplichte besparing door de overheid opgelegd aan de individuele werkende. Door samen te beleggen en door samen het langlevenrisico te delen, kan de overheid het rendement van de ­individuele spaarder vergroten, en hoort zij dat ook af te dwingen. Uitkomst: alle werkenden in Nederland één en dezelfde pensioenpolis, net zoals alle Nederlanders nu dezelfde basiszorgkostenverzekering hebben.

Hoe voer je zoiets uit? Met een beperkt aantal grote pensioenuitvoerders, zonder winstoogmerk, privaatrechtelijke georganiseerd, met financiële experts in het bestuur, onder toezicht van De Nederlandsche Bank. Hoe saaier hoe beter.

Wie beslist hier dan over? Wie beslist wat er in de polis staat? Het parlement natuurlijk, dat is er voor. ­Uiteraard zijn politiek en overheid geïnteresseerd in de opvattingen over pensioen van werkgevers en ­vakbonden. Net als in hun opvattingen over sociale woningbouw en klimaat. Goede ideeën altijd welkom.

Het mislukken van het pensioenoverleg is dus een mooie aanleiding om afscheid te nemen van de fictie dat pensioen uitgesteld loon is, en dus in eerste aanleg een zaak voor werkgeversclubs en vakcentrales. ­Pensioen is gedwongen sparen voor alle werkenden. Zou er bij de betrokkenen ook geen opluchting zijn als ze niet weer jaren vruchteloos over pensioen hoeven te vergaderen?

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren Email: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.