OpinieDuitsland-panel

Ja, de Duitse verkiezingscampagne is spannend, maar de peilingen vertellen slechts de halve waarheid

Opiniepeilingen domineren het gesprek over de Duitse verkiezingen. Hoe wenselijk en betrouwbaar zijn deze politieke momentopnamen? Het Duitsland-panel van de Volkskrant legt uit.

Automobilisten in Berlijn rijden langs de verkiezingsposters van Olaf Scholz (SPD), Armin Laschet (CDU) en Annalena Baerbock (Groenen), de belangrijkste kandidaten om Angela Merkel op te volgen als Bondskanselier van Duitsland. Beeld Kay Nietfeld/dpa
Automobilisten in Berlijn rijden langs de verkiezingsposters van Olaf Scholz (SPD), Armin Laschet (CDU) en Annalena Baerbock (Groenen), de belangrijkste kandidaten om Angela Merkel op te volgen als Bondskanselier van Duitsland.Beeld Kay Nietfeld/dpa

Alsof de eindsprint van de Duitse verkiezingscampagne al niet spannender is dan hij in jaren is geweest, lijken de Duitse opiniepeilers er een schepje bovenop te doen. Peilers als INSA, Forsa, Kantar, Allensbach en Ipsos melden vrijwel dagelijks cijfers over hoe de Duitsers op 26 september gaan stemmen. Hierdoor domineren vooral de peilingen het gesprek over de Duitse verkiezingen in plaats van de plannen van kanselierskandidaten Olaf Scholz (SPD), Armin Laschet (CDU) en Annalena Baerbock (Groenen). Hoe wenselijk en betrouwbaar zijn deze prognosen? Of is er sprake van wat Duitsers Kaffeesatz lesen noemen, koffiedik kijken?

Hanco Jürgens (historicus verbonden aan het Duitsland Instituut Amsterdam)

‘In Duitsland wordt traditioneel veel meer gepeild dan bij ons. Zo wordt regelmatig bericht over de populariteit van de tien belangrijkste politici of over de vraag wie de Duitsers het liefste als kanselier zien. Ook na een verkiezingsdebat, zoals dat van afgelopen zondag, wordt gemeten wie het meest sympathiek, competent, geloofwaardig, daadkrachtig en overtuigend was. En dan wordt ook nog onderscheid gemaakt naar partij-aanhangers en zwevende kiezers. Dat gaat allemaal wat ver, maar anderzijds zou ik best willen weten welke Nederlandse politici populair zijn bij de bevolking en wie men het geschiktst vindt als premier. Niks mis mee. Bovendien: op de verkiezingsavond zelf, direct na sluiting van de stembussen, zijn de prognosen in Duitsland vaak wel vrij goed.’

Georgi Verbeeck (hoogleraar Duitse geschiedenis, verbonden aan de Universiteit Maastricht en de KU Leuven)

‘Prognosen zijn van oudsher onderdeel van de verkiezingscampagne zelf. Dat geldt ook voor de telkens terugkerende vraag of ze betrouwbaar zijn of niet. Dat de onvoorspelbaarheid toeneemt, is op zich niet vreemd en past in een bredere internationale trend (Trump, Brexit). Steeds minder mensen kunnen zich voorstellen slechts op één partij te stemmen en dus nooit op een andere. Daarnaast neemt het aantal late beslissers, tot op de dag van de verkiezingen zelf, alleen maar toe. Een steekproef van 1.000 personen in een land met 60 miljoen stemgerechtigden is sowieso nogal krap.’

Margriet Brandsma (oud-correspondent voor de NOS in Duitsland (2002-2011), schreef o.a. Het mirakel Merkel)

‘Nog niet zo lang geleden analyseerde een Duitse krant hoe peilingen zich verhouden tot de echte verkiezingsresultaten. Ze zijn beter dan hun reputatie, was de conclusie. En toen volgde het, uit oogpunt van opiniepeilers, echec in Saksen-Anhalt. Niks nek aan nek tussen de CDU en de rechts-nationalistische AfD. De CDU won met ruim verschil. De peilingen zaten er flink naast én, belangrijker, ze kunnen het resultaat absoluut beïnvloeden: de CDU kreeg stemmen van mensen die een grote AfD wilden verhinderen.

‘Landelijke peilingen zijn vaak betrouwbaarder dan die van deelstatenverkiezingen, dus de trend van meewind voor Scholz’ sociaaldemocraten en tegenwind voor Laschet en zijn conservatieve blok CDU/CSU, klopt ongetwijfeld. Maar bedenk: de voorspelde verschillen zijn niet groot en onderzoeksbureaus hanteren een foutmarge van 2 à 3 procent. Ook: de vele Duitse briefstemmers mogen geen rol spelen in de peilingen. De enige juiste conclusie uit de politieke momentopnamen die peilingen nu eenmaal zijn, is dat het ongemeen spannend kan worden op 26 september.’

Marja Verburg (redacteur van Duitslandweb, verbonden aan het Duitsland Instituut Amsterdam)

‘Duitse media relativeren het belang van peilingen nadrukkelijk – het zijn geen prognosen, herhalen ze, hoewel de cijfers bij Bondsdagverkiezingen in het verleden meestal behoorlijk klopten. Maar het groeiende aantal zwevende kiezers maakt enquêtes minder betrouwbaar. Ook lastig is dat bijvoorbeeld AfD-stemmers daarin vaak ondervertegenwoordigd zijn. Tegelijkertijd is de invloed van peilingen toegenomen, nu Duitse kiezers steeds minder partijvast zijn. Nu stemmentrekker Merkel vertrekt, liggen de partijen ineens veel dichter bij elkaar. Het geeft de Bondsdagverkiezingen een nieuwe dynamiek: dat de SPD de CDU/CSU heeft ingehaald, geeft de populariteit van SPD-lijsttrekker Scholz een extra boost. De paniek daarover bij de CDU/CSU en lijsttrekker Laschet vertaalt zich in nog slechtere cijfers. Met zulke wisselende stemmingen krijgt elke nieuwe peiling de komende dagen nog meer gewicht.’

Jacco Pekelder (historicus en Duitsland-deskundige aan de Universiteit Utrecht)

‘Voor Duitse begrippen gebeurt de laatste maanden in de peilingen enorm veel. Eerst zagen we hoe Baerbock, de nieuwe aanvoerder van de Groenen, als een raket opsteeg, totdat gerommel met haar CV en een boek een neerwaartse trend veroorzaakte. Daarna begon ook CDU/CSU-leider Laschet met programmatische vaagheid en onserieus gedrag zijn eigen imago van goed en goedmoedig bestuurder te slopen. Met een lepe Merkel-imitatie dook SPD-kandidaat Scholz daarna in het gat en stak in de opiniepeilingen eerst Baerbock en vervolgens Laschet voorbij.

‘Uiteindelijk kan echter zelfs Laschet weer gaan profiteren van Scholz’ succes in de peilingen. Dat is de grote paradox van deze verkiezingsrace. Want nu de SPD vooropgaat, doemt het spookbeeld van een geheel linkse coalitie van SPD, Groenen en Die Linke. De CDU is de laatste twee weken voortdurend bezig de centrumrechtse en rechtse kiezers aan dat ‘gevaar’ te herinneren.

‘Dat die bangmakerij zomaar succesvol kan zijn, weten we uit eerdere Duitse verkiezingscampagnes. Gaat CDU/CSU opnieuw van een links-rechtstegenstelling profiteren? Of zal juist de vraag ‘wat komt er na Mutti Merkel?’ de verweesde Duitsers het meest bezighouden?’

Willem Melching (historicus en Duitsland-deskundige aan de Universiteit van Amsterdam)

‘Wie in Duitsland alle nieuwe peilingen wil zien kan terecht op de site wahlrecht.de. Een kleine steekproef leerde mij dat Allensbach tot nu toe de beste voorspellingen heeft gedaan. Het opmerkelijke van de aanstaande verkiezingen is dat twee kwesties die de kiezers erg bezighouden niet aan de orde komen in het publieke debat. Dat zijn immigratie en de ‘haalbaarheid en betaalbaarheid’ van het klimaatbeleid. Daarom denk ik dat de peilingen slechts de halve waarheid vertellen. Deze punten zullen in het stemhokje wél een grote rol spelen. In laatste instantie stemmen de meeste kiezers met hun portemonnee en niet met hun gevoelens. In de uiteindelijke uitslag zullen daarom de Groenen het slechter, en de christendemocraten het beter doen dan voorspeld.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden