Opinie

'Islamsatire is dood in Nederland'

Het Franse satirische weekblad Charlie Hebdo heeft een strip over Mohammed uitgebracht. In Nederland wagen we ons daar niet aan, schrijft Bart Schut, journalist in Parijs.

De laatste uitgave van het Franse blad Charlie Hebdo, met het leven van Mohammed in stripvorm Beeld afp

Het zijn geen gemakkelijke tijden voor progressieve islamcritici. Over de houding van links tegenover het Geloof van de Vrede is al veel gezegd en geschreven. De Britse ex-socialist Pat Condell houdt zijn wekelijkse rant op internet tegen wat hij de islamisering van zijn land noemt en de laffe houding die 'zijn' Labourpartij ertegen aanneemt. In ons land heeft de - ook al oud-socialistische - journalist Carel Brendel er een boek over geschreven waarvan de titel een begrip onder islamcritici is geworden: Het Verraad van Links.

Vroeger was links tegen geloof. Alle geloof. De socialistische voorman Domela Nieuwenhuis ageerde tegen de vijf K's: kapitaal, koning, kazerne, kroeg en - jawel - kerk. Nu weet ik wel dat moskee niet met een k begint, maar aangezien de islam grosso modo nog een stuk conservatiever is dan het christendom, zou je mogen verwachten dat de socialistische geloofsafkeer zich daar minstens zo sterk tegen zou richten. Mijn grootouders, beiden lid van PvdA en VARA, begrepen in de jaren tachtig niets van de moslimpampermentaliteit in progressieve kringen. 'Vroeger, onder Drees, was dat ondenkbaar', verzuchtte opa soms. Maar ja, vroeger is dood en mijn grootvader ook.

Angstvallig stil
Ook dood in Nederland is islamsatire. Waar in Frankrijk Charlie Hebdo, in Spanje El Jueves en in Duitsland Titanic moslims en hun profeet op humoristische wijze op de korrel nemen, blijft het bij ons angstvallig stil. De omzichtige en toch ook opzichtige manier waarop cabaretier Theo Maassen in zijn eindejaarsconference om de islam sloop, is kenmerkend voor de mix van politieke correctheid en angst die heerst onder onze humoristen.

Waar in buitenlandse kranten en opiniebladen bewust spotprenten over Mohammed worden afgedrukt, als statement voor de vrije meningsuiting en tegen religieuze intolerantie, werd in Nederland cartoonist Gregorius Nekschot door een arrestatieteam van zijn bed gelicht.

Hard nodig
Islamsatire is nodig. Hard nodig zelfs. Als er een jaar lang elke dag in wisselende Europese kranten een spotprent van de profeet Mohammed verscheen, zouden de protesten na een paar (ongetwijfeld zeer gewelddadige) maanden wegebben. Alles went, zelfs in de islamitische wereld. Vandaar dat ik het initiatief van Charlie Hebdo om een stripboek over Mohammed bij de editie van woensdag te voegen, alleen maar van harte kan toejuichen: Vas-y, Charlie!

Vandaar ook dat ik mij nogal heb gestoord aan een bericht in The Guardian. Deze progressieve Engelse 'kwaliteitskrant' suggereert dat Charlie Hebdo de islam op de korrel neemt omdat dit goed zou zijn voor de oplage. Blijkbaar vertrouwt The Guardian (het woord is niet voor niets etymologisch verwant aan onze 'waard') zijn gasten zoals hij zelf is, en ik vraag mij af of hetzelfde artikel was verschenen wanneer Charlie zijn pijlen weer eens op de katholieke kerk of rechtse Franse politici had gericht (iets wat het blad wekelijks doet, maar daar hoor je The Guardian dan weer niet over).

Nodig
Vroeger had een progressieve krant geapplaudisseerd voor een actie als die van Charlie Hebdo. Nu onderschrijft The Guardian alleen maar het punt dat Condell, Brendel en anderen maken over 'het verraad van links': vroeger is dood.

Islamsatire is nodig. Vanwege de oorverdovende stilte op dit gebied heb ik een paar maanden terug zelf een poging gewaagd en omdat mijn gevoel voor humor nogal wat te wensen overlaat, deed ik dat samen met satirist Jeroen Weghs, iemand die onomstreden leuk is.

Samen schreven wij een artikel getiteld 'Christopher Hitchens interviewt Mohammed', waarin de atheïstische journalist de profeet stevig aan de tand voelt over een aantal actuele (en minder actuele) zaken die te maken hebben met de islam. Weghs en ik probeerden niet (per se) te beledigen in de tekst, maar wel wat gevoelige onderwerpen op satirische wijze aan te stippen.

Erudiet
Onze ronde langs Nederlandse dag- en weekbladen liep uit op een teleurstelling. Keer op keer werden wij met de meest lovende bewoordingen ('origineel', 'goed geschreven', 'erudiet') afgewezen. Hoewel de mogelijkheid natuurlijk bestaat dat ons artikel simpelweg niet goed genoeg was, bekroop ons langzaam het gevoel dat er meer aan de hand was. Opvallend veel weigerende redacteuren gebruikten woorden als 'explosief', 'gevoelig' en 'niet nodeloos provoceren'.

Is het dan zo dat er geen ruimte in Nederland is voor islamsatire? Heeft de angst te kwetsen (of zelfs die voor mogelijk gewelddadige consequenties - in 2011 staken woedende moslims de redactie van Charlie Hebdo in Parijs in brand) een censurerende rem op ons gevoel voor humor gezet? Ik hoop dat het tegendeel waar is en dat het in de komende maanden ook in Nederland satirische artikelen over moslims, spotprenten over Mohammed en conferences waarbij de islam het stevig voor de kiezen krijgt, zal regenen.

Dertig jaar na dato moeten we verder zijn dan het kinderrijmpje waarmee ik op de basisschool kennismaakte met dat toen nog onbekende, exotische en spannende fenomeen: de islam. Een rijmpje dat anno 2013 geen cabaretier meer in de mond durft te nemen: 'Allah is groot. Allah is machtig. Allah heeft een lul van één meter tachtig.'

Bart Schut is journalist in Parijs

 
Heeft angst een rem op ons gevoel voor humor gezet?
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden