Is spreekrecht en luisterplicht de juiste geste naar slachtoffers?

Joost Eerdmans, Peter Plasman en Richard Korver over minister Dekkers plannen

Minister Dekker wil verdachten van zware geweldsdelicten verplichten in de rechtszaal te luisteren naar slachtoffers. Een goede geste naar die slachtoffers?

Joost Eerdmans, Peter Plasman en Richard Korver. Beeld anp

Richard Korver, advocaat en voorzitter van de Langzs (Landelijk Advocaten Netwerk Gewelds- en Zedenslachtoffers)

'Ik vind dat de fout wordt gemaakt te denken dat er zoiets is als 'het' slachtoffer. Beter zou zijn in iedere zaak te vragen wat het slachtoffer wenst en te bepalen dat de rechter een bevel tot medebrenging kan uitvaardigen.

'De minister zegt verder dat hij niet te zeer wil focussen op de formele positie, maar vooral wil meeleven met het slachtoffer. LANGZS wil juist dat de formele positie wordt verstevigd. Dat slachtoffers gelijke rechten krijgen aan verdachten. Meeleven komt vooral uit eigen sociale kring, een gelijke positie in de strafzaak draagt meer bij aan verwerking dan een afgedwongen meeleven.

'Verdachten worden nu ook al met regelmaat met een bevel tot medebrenging voor de rechter gebracht omdat de rechter de reactie van de verdachte op het dossier of het requisitoir wil zien. Ik zie niet waarom dat anders zou moeten zijn voor de reactie op de visie van het slachtoffer nu die zich mag uitlaten over bewijs en straf. Een dergelijke reactie kan zelfs in het voordeel van de verdachte zelf zijn.'

Peter Plasman, advocaat, pleitte eerder voor beperking van het spreekrecht van slachtoffers

'Ik vind de verplichte aanwezigheid heel problematisch. Ik begrijp dat het de minister gaat om zwaardere delicten en bijvoorbeeld spreekrecht van slachtoffers bij verlenging van tbs van veroordeelden. Ik hoorde de minister zich verspreken op de radio, daar had hij het eerst over de dader in plaats van de verdachte, en daar zit precies de crux. Het is begrijpelijk dat de slachtoffers meer aandacht krijgen, maar ik vind dat het aan het doorschieten is, het is verkeerd wat hier gebeurt.

'Het gaat mij nog niet eens zozeer over de emoties, dat de rechter zou worden beïnvloed, zoals je wel hoort. Ik heb ook weleens een huilende rechter gezien, maar ik geloof niet dat zoiets zal leiden tot een ander oordeel. Waar het mij vooral om gaat, is dat de verdachte op deze manier in een kansloze positie komt. Hij wordt al als dader gezien en in zijn perceptie kan het dan al geen eerlijk proces meer zijn.

'Waarom gebeurt dit allemaal? De tendens is de positie van het slachtoffer te versterken. Maar dat betekent een drastische ingreep in het strafproces. De kritiek is dat de slachtoffers in ons huidige systeem lange tijd geen rol hadden en dat is ook zo. De rechtspraak was gericht op de vraag of de verdachte schuldig is aan een daad en wat we daarmee moeten. Als we het slachtoffer een gelijke rol willen geven aan de verdachte moeten we niet maar wat aanfrummelen, maar het strafproces fundamenteel veranderen.

'Dat zou kunnen door het proces in twee delen te splitsen. Eerst de schuldvraag, daarna de vraag: wat moeten we met de dader doen? In het tweede deel zouden de slachtoffers een rol kunnen spelen, net als de veroordeelden.

'Maar waarom moeten verdachten de slachtoffers in de ogen kijken? Soms urenlang met emotionele verhalen. En dan krijgen slachtoffers later soms te horen dat de verdachte niet de dader blijkt te zijn.'

Joost Eerdmans, voorzitter van het Burgercomité tegen Onrecht

'We zijn zeer blij dat een verdachte aanwezig moet zijn als een slachtoffer zijn verklaring uitspreekt. Dat zou bij ernstige delicten een vereiste moeten zijn, of er nu wel of geen spreekrecht wordt ingezet. Als iemand daar niet aan meewerkt, moet dat gevolgen hebben voor de hoogte van de straf.

'Dat een verdachte zich kan beroepen op zwijgplicht en afwezigheid vind ik een trap in het gezicht van slachtoffers. Hij is niet veroordeeld, maar wel verdacht van een ernstig feit. Daar kan hij zich voor vrijpleiten door aanwezig te zijn. Het feit dat je kunt meehelpen aan het verkleinen van het leed van het slachtoffer moet zowel een dader als verdachte aanspreken lijkt me.

'Als je daders niet confronteert met dat wat ze hebben veroorzaakt, dan is er geen schuldbesef en weinig kans op verbetering. Daarmee vergroot je de kans op recidive.

'Rechters zullen zich in hun uitspraken niet laten leiden door iemand die huilt, ze zullen juist bewuster zijn van wat er is gebeurd. Ik denk dat rechters heel blij zijn met alle ins en outs van een zaak, want bij strafoplegging gaat het om het complete verhaal en daar hoort het slachtofferverhaal ook bij. Bovendien kan men blijkbaar wel tegen de emoties die door een advocaat vanuit een verdachte worden gelanceerd en dan zouden emoties van een slachtoffer niet kunnen?

'Een verschijningsplicht is helder naar de verdachte toe, maar je kunt zeggen: het gebeurt altijd tenzij een slachtoffer dat niet wil. Dat heb ik overigens in mijn periode bij het burgercomité nog niet meegemaakt. Als slachtoffer wil je dat de ernst van het leed doordringt, niet alleen bij de rechtbank maar ook bij de dader of verdachte.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.