Opinie

Is psychologie wel een echte wetenschap?

In een nieuwe interessante serie kijkt Coen Verbraak wederom in zielen, in dit geval in die van beoefenaren van de wetenschap. In de aflevering van 5 augustus stelde hij de vraag of psychologie wel een wetenschap is, gezien het feit dat volgens een artikel in Science 40 procent van het gepubliceerde onderzoek in de psychologie 'niet gerepliceerd' kon worden.

Beeld thinkstock

Om te beginnen: dit is eigenlijk onjuist taalgebruik. Het onderzoek is wel degelijk 'gerepliceerd' (herhaald), maar daarbij konden in 40 procent van de gevallen de positieve uitkomsten niet worden bevestigd.

Veel belangrijker is het antwoord op de vraag van Verbraak of de psychologie wel een wetenschap is. Helaas kwam geen van mijn geïnterviewde collega's met een bevredigende reactie. Wat bepaalt het karakter van wetenschap? Cruciaal is hierbij of hypothesen en conclusies in onafhankelijk onderzoek getoetst kunnen worden, en niet of een deel van die hypothesen of conclusies bij deze nadere toetsing door de mand valt. Pas als die toetsing niet mogelijk is (creationisme, reïncarnatie, Godsbewijzen) gaat het niet meer om wetenschap. Dat voor 40 procent van het gepubliceerde onderzoek bij replicatie geen bevestiging van de oorspronkelijke uitkomsten werd gevonden, betekent dat dergelijk herhalingsonderzoek heeft plaats kunnen vinden, en is het een bevestiging van het wetenschappelijk karakter (de toetsbaarheid) van de psychologie!

Geen bevestiging

Wel interessant is de vraag waarom zo veel psychologisch onderzoek bij toetsing geen bevestiging van de oorspronkelijke conclusies oplevert. Robbert Dijkgraaf kwam nog het dichtst bij het goede antwoord door erop te wijzen hoe gecompliceerd psychologische verschijnselen en processen zijn. Natuurlijk kan een hypothese fout zijn. Natuurlijk kan ook het onderzoek waarop conclusies gebaseerd zijn tekortschieten (te kleine steekproeven, geen goed vergelijkbare controlegroepen, incorrecte toetsingen).

Maar in veel gevallen is, vaak ongemerkt, toch een belangrijke conditie of omstandigheid over het hoofd gezien. Veel psychologische wetmatigheden zijn 'contingent', dat wil zeggen dat ze onder bepaalde omstandigheden en condities wel en onder andere niet gelden. Bij toetsing onder andere condities vindt men dan geen bevestiging.

Psychologische theorieën en wetmatigheden moeten dus meer een dergelijk 'contingent' karakter dragen. Maar daarom zijn ze nog niet onwetenschappelijk! Menselijk en dierlijk gedrag is inderdaad uiterst gecompliceerd. De atoomfysicus Niels Bohr zei al eens : het begrijpen van kernfysica is kinderspel vergeleken met het begrijpen van kinderspel.

P.J.D. Drenth is emeritus hoogleraar psychologie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden