Is Nidal nu een vluchteling of een migrant?

Hoe nauw sociaal-economische migratie en politiek vluchten met elkaar samenhangen, blijkt wel uit het verhaal van de Palestijn Nidal.

Jonge vluchtelingen demonstreren op het station van Boedapest, 31 augustus. Beeld afp

De oorlog in Syrië en de vluchtelingenstroom die daar het gevolg van is hebben het debat over migratie, vluchtelingenbeleid en grenspolitiek hoog opgestookt. In dit debat is veel te doen over het onderscheid tussen migrant en vluchteling. Vluchtelingen worden doorgaans geassocieerd met hartverscheurende beelden van zinkende bootjes op de Middellandse Zee en kunnen over het algemeen rekenen op politieke en maatschappelijke sympathie. Migranten krijgen vaker het gezicht van de hordes jongemannen die in Calais vrachtwagenchauffeurs belagen en wiens 'zoektocht naar geluk,' zoals Sheila Sitalsing beschreef, wordt afgedaan als opportunistisch en illegitiem.

Ook journalisten en opiniemakers worden opgeroepen onderscheid te maken tussen mensen op zoek naar een beter bestaan en mensen op de vlucht voor oorlog of vervolging. Naar aanleiding van het stuk over 'Vluchtelingenvanger Vince Szalma', bijvoorbeeld, maande directeur van Stichting Vluchteling Tineke Ceelen de Volkskrant zorgvuldiger te zijn met het labelen van vluchtelingen en migranten. Zij merkt terecht op dat 'in de discussie de begrippen vluchteling en migrant veelvuldig door elkaar gehaspeld worden.'

Fruitverkoper

Dat komt echter niet alleen door onzorgvuldigheid, maar ook doordat beide categorieën daadwerkelijk vaak in elkaar overlopen. Hoe nauw sociaal-economische migratie en politiek vluchten met elkaar samenhangen, werd mij duidelijk toen ik enkele dagen geleden bericht ontving van een Palestijnse vriend uit Libanon - ik zal hem hier Nidal noemen.

In 2013 deed ik onderzoek in één van Libanon's vele informele Palestijnse nederzettingen. Nidal had het relatief gezien niet slecht. Hoewel hij zijn universitaire scholing niet te gelde kon maken omdat Palestijnen in Libanon uitgesloten worden van grote delen van de arbeidsmarkt, had hij in ieder geval een baantje als fruitverkoper. Daarmee verdiende hij weliswaar niet genoeg om een eigen appartement te kopen, maar met financiële steun van familie in het buitenland kon hij desondanks beginnen met de bouw van een extra verdieping op zijn ouderlijk huis - genoeg om het meisje te trouwen met wie hij al jaren heimelijk verkering had. Zijn voortrekkersrol bij sociale activiteiten en zijn openlijke kritiek op de vaak incapabele bestuurders in zijn dorp maakten hem een centrale figuur binnen de gemeenschap.

Hoewel Palestijnen in Libanon grotendeels afhankelijk zijn van geld uit de Palestijnse diaspora in Europa en migratie voor jongeren al een decennium lang de norm is, was Nidal in 2013 niet van plan te vertrekken. Nu echter, berichtte hij me, wacht hij op zijn visum naar Turkije om vanuit daar de oversteek naar Griekenland te wagen. Vanuit Griekenland hoopt hij vervolgens Calais en uiteindelijk Londen, waar hij familie heeft, te bereiken.


Minder loon

De belangrijkste reden voor Nidals besluit om te vertrekken is dat zijn toch al schamele loon (ongeveer vierhonderd dollar per maand voor een werkweek van ruim zestig uur in een land waar het leven nauwelijks goedkoper is dan in Nederland) gehalveerd werd. Hierdoor heeft hij de hoop zijn appartement ooit af te bouwen, een voorwaarde om een gezin te stichten, moeten laten varen. Dit is het directe gevolg van de enorme toestroom van Syrische vluchtelingen naar Libanon, die bereid zijn met nog minder loon genoegen te nemen dan de Palestijnen die Libanon daarvoor van goedkope arbeid voorzagen. Nidal is dan ook zeker niet de enige uit zijn gemeenschap die zich nu gedwongen ziet te vertrekken.

Nidal heeft in Libanon de formele status van Palestijnse vluchteling en is een afstammeling van de Palestijnen die in 1948 werden verdreven uit hun dorpen in wat nu Noord-Israël is. Zijn dreigende vertrek wordt niet ingegeven door direct geweld of vervolging, maar wel door de onderdrukking en discriminatie die samenhangen met deze overgeërfde vluchtelingenstatus en, belangrijker nog, door de gevolgen van de komst van Syriërs die wél een oorlog ontvluchten. Zonder de oorlog waarmee de stichting van de staat Israël in 1948 gepaard ging en de huidige oorlog in Syrië zou hij nooit zijn toekomst in Europa gezocht hebben.

Wat maakt dit van Nidal? Vluchteling of migrant? Rechtgeaarde asielzoeker of opportunistische gelukszoeker?

Nora Stel is promovenda bij het Centre for Conflict Studies van de Universiteit Utrecht en werkt als Research Fellow bij de Maastricht School of Management. Zij is ook geaffilieerd aan het Issam Fares Institute for Public Policy and Foreign Affairs van de American University of Beirut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.