Column Aleid Truijens

Is het ook ‘oud denken’ dat hoogopgeleiden rijker, gelukkiger en gezonder zijn en langer leven?

Mensen met ambitie afremmen, het gebeurt op alle niveaus. Een op de vijf universitaire masters is ontoegankelijk voor hbo-afgestudeerden. Dat heeft de Inspectie van het Onderwijs uitgezocht. Sommige universiteiten, die van Eindhoven en Wageningen bijvoorbeeld, laten vrijwel iedereen toe, zo nodig na een schakelprogramma, maar bij de Universiteit Leiden en de Universiteit van Amsterdam houdt de helft van de masters de deur potdicht voor hbo’ers.

Het argument? Het hbo-niveau is te laag. Dat kan zo zijn, maar kennis is bij te spijkeren, zonder concessies te doen aan het niveau. Het is ook de wettelijke plicht van universiteiten. Maar bijscholen duurt te lang, zeggen die, en daarmee is de kous af. Schakelprogramma’s zijn duur voor universiteiten en de kans dat hbo’ers traag studeren is aanwezig. Dus worden hbo’ers ontmoedigd.

Het wordt steevast als argument gebruikt bij leerlingen die onder hun kunnen werken: ach, je kunt altijd nog opklimmen! Maar dat is in Nederland niet waar. Alle overgangen bij dat klimmen – van vmbo naar havo, van havo naar vwo, van mbo naar hbo en van hbo naar universiteit – zijn moeilijk neembare hindernissen. Een van de belangrijkste oorzaken is dat de belangen van onderwijsinstellingen vóór de kansen van leerlingen en studenten gaan en dat instellingen die vrijheid krijgen. Een van de belangrijkste gevolgen is dat de kansenongelijkheid in Nederland toeneemt.

Dat weten we allang. Er wordt ijverig gemeten. Tanja Traag van het Centraal Bureau voor de Statistiek zei onlangs: ‘Een op de drie kinderen met rijke ouders krijgt een vwo-advies. Voor kinderen van ouders met een lager inkomen is dat ongeveer 15 procent.’ Zou dat komen doordat kinderen van arme ouders zo veel dommer zijn? Eh, nee. Het heeft met de opleiding van de ouders te maken. Vorig jaar zei Arnold Jonk, toen nog plaatsvervangend inspecteur-generaal, droogjes: ‘Wanneer we kinderen met dezelfde intelligentie vergelijken, zien we dat leerlingen met hoogopgeleide ouders twee keer zo vaak doorstromen naar een hoger onderwijsniveau.’

Twee keer zo vaak! Dat is heel onrechtvaardig, wie wil dat nou? We zouden ons de ogen uit de kop moeten schamen, dat we zo met kinderen omspringen. Hoogste tijd voor actieplannen en taskforces. Maar vooralsnog gebeurt er weinig.

Het moet gezegd dat onze twee onderwijsministers, Ingrid van Engelshoven (D66) en Arie Slob (ChristenUnie), zich wel iets bewuster lijken te worden van kansenongelijkheid, anders dan hun voorgangers van CDA, PvdA en VVD, en dankzij de hardnekkige waarschuwingen van de Inspectie en de onderzoeksbureaus. Volgens het Centraal Planbureau moet de eindtoets voor leerlingen in groep 8 weer een belangrijkere rol gaan spelen bij het schooladvies. Dat is eerlijker en geeft onbewuste vooroordelen en verwachtingspatronen minder kans.

De reacties in het onderwijs zijn teleurstellend voorspelbaar: wij weten het tóch beter, zeggen leerkrachten, want wij kijken ook naar factoren als werkhouding en motivatie. Er is niks mis met een vmbo-advies, reageert de Algemene Vereniging Schoolleiders. Dat havo/vwo meer kansen biedt, vinden ze ‘oud denken’.

Goh. Is het ook ‘oud denken’ dat hoogopgeleiden rijker, gelukkiger en gezonder zijn en langer leven? Kan iemand van de Inspectie niet eens komen uitleggen hoe discriminatie werkt? Dat het onrechtvaardig is om kinderen af te rekenen op soft skills als ‘werkhouding’ die zij thuis niet meekrijgen? Natuurlijk is er niks mis met het vmbo. Er is iets mis met de gedachte dat specifieke groepen leerlingen daar bij uitstek geschikt voor zijn en dat het aan scholen is om paternalistisch hun plafond te bepalen. Kansen afsnijden, van basisschool tot universiteit – dat zou niemand moeten doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden