Column

Is het naïeve geloof in de natiestaat terug?

Niets is wreder en meedogenlozer mislukt dan de natiestaat, niets heeft ook zoveel doden tot gevolg gehad. Toch zeggen veel mensen, als zij het fiasco zo een beetje in ogenschouw nemen: ja, de natiestaat, die willen we echt ontzettend graag in oude glorie terug, daar kun je ons midden in de nacht voor wakker maken.

Beeld anp

Ik begrijp dat niet. Waar komt het naïeve geloof in de natie ineens weer vandaan? Welk heil heeft de natiestaat gebracht dat opweegt tegen alle onheil? Welk heil is daar nog van te verwachten?

Volgende week is het referendum over het Europese verdrag met Oekraïne, dat eigenlijk over iets anders gaat dan op de stembiljetten staat. Het gaat namelijk niet echt over het verdrag met Oekraïne. Of soms een beetje wel. Of nou ja. Als de EU maar flink beschadigd raakt, de natiestaat een kontje krijgt, een beetje meer momentum.

De mannen van het referendum willen zo graag hun geliefde natiestaat terug, maar kunnen daar zo moeilijk argumenten voor vinden, dat zij hun toevlucht tot de waanzin hebben gezocht, het ongezonde verstand en het referendum.

Jan Roos kan gevoeglijk worden afgevoerd naar zijn soortgenoten in de VVD-fractie, maar Thierry Baudet nemen we hier graag even apart. Hoe lang hij nu al strijdt tegen de EU, zijn belangrijkste argument luidt nog altijd: 'Hitler wilde ook één Europa!'

Nu ben ik alleen historicus van opleiding en heb ik tijdens de studie vooral het oeuvre van Herman Brusselmans bestudeerd, toch durf ik wel voorzichtig te betwijfelen dat Hitler bij het veroveren van Europa en het inrichten van de gaskamers door een naïef en wereldvreemd idee van internationale solidariteit werd gedreven.

Europese samenwerking was het antwoord op het mislukken van de natiestaat, de gevolgen van het nationalisme. Steeds als Baudet om de natiestaat jengelt, hoor ik hem de dokter om bacteriën vragen omdat hij antibiotica onder de leden heeft.

Als antwoord is de EU misschien wel schamel. Veel mensen klagen bijvoorbeeld dat de EU niet erg democratisch is. Maar is dat niet vooral omdat we zelf willen dat de macht bij de lidstaten blijft? De EU mag niet democratischer, de kiezer wil het niet.

Mensen die het hardst klagen over het gebrek aan Europese democratie zijn vaak de grootste voorstanders van het referendum. Zodat 51 procent van de kiezers vanaf een opkomst van 30 procent - 16 procent van de Nederlanders is dus genoeg - straks kunnen beslissen dat afspraken tussen 28 democratisch gekozen regeringen ondemocratisch zijn.

Als ik Baudet was, zou ik nu waarschijnlijk roepen: weet je wie ook democratisch gekozen is?

In 1922 schreef Robert Musil dat alle verschijnselen altijd bestaan, zowel het nationalisme als het geloof in samenwerking, en dat het een kwestie van toeval is wanneer welk verschijnsel het sterkste 'neerslaat'. Intussen is misschien een klein patroon zichtbaar geworden: voor de oorlogen van de 20ste eeuw was het nationalisme het sterkst, erna steeds het geloof in samenwerking.

De mensen moeten zelf weten wat ze zullen stemmen, persoonlijk heb ik het gevoel dat dit patroon voor verbetering vatbaar is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.