Column Frank Kalshoven

Is er wel een afruil tussen economie en natuur als het om varkensboeren gaat?

Is er wel een afruil tussen economie en natuur als het om varkensboeren gaat? Deze afruil is het ‘frame’, het venster, waardoor we dezer dagen naar de stikstofdiscussie kijken. Enerzijds: het belang van de natuur en natuurgebieden (gebaat bij weinig stikstof). Tegenover: de economie (in enge zin) die zich aan stikstof niets gelegen wil laten liggen.

Deze afruil is voor veel sectoren echt van belang. Maar naar aanleiding van een stuk in de Volkskrant van vrijdag - Houdt Nederland nog wel van zijn varkensboer? - vraag ik me serieus af of die afruil voor varkensboeren wel opgaat. Hoezo? Het korte antwoord: met varkenshouderij is nauwelijks iets te verdienen. Laten we kijken.

De kern van de zaak is het grafiekje waarin wordt getoond wat een varkensboer per jaar verdient. Deze verdiensten wisselen sterk, conform de logica van de ‘varkenscyclus’. In jaren met goede verdiensten breiden varkensboeren zoveel uit dat ze overcapaciteit creëren, waardoor in latere jaren het overaanbod aan varkens de verdiensten sterk drukt.

In de periode sinds de eeuwwisseling zitten vier jaren waarin varkensboeren geld moesten toeleggen op hun bedrijf, naast een groter aantal waarin nagenoeg niets werd verdiend. Er zijn ook jaren met ‘klappers’ waarin per varkensboer gemiddeld meer dan een ton aan inkomen wordt verdiend. Maar gemiddeld genomen ligt het inkomen van varkensboeren onder het modale inkomen (dat dit jaar zo’n 37 duizend euro bedraagt).

Dat is niet alleen geen vetpot. Het is ook matig ondernemerschap. Wie investeert er nu miljoenen euro’s in stallen, rechten, mestverwerking, afzuiginstallaties et cetera, om daar vervolgens zeven dagen in de week druk mee te zijn, voor een beloning die lager ligt dan een modaal salaris? Een beloning die dat ook nog eens als een malle fluctueert in de tijd, om redenen waar je als ondernemer helemaal niets aan kan doen. De varkensprijs, die het jaarresultaat bepaalt, komt tot stand op een wereldmarkt waarop je als individuele boer nul invloed hebt.

Economen kijken in zo’n geval altijd naar alternatieven, andere dingen die zo’n varkensboer zou kunnen doen. Leveren die alternatieven meer op? Voor de betrokkene én de economie als geheel?

Dat is in dit geval niet zo moeilijk. Er mogen dan in de sector de nodige onverstandige ondernemers zitten, het zijn natuurlijk wel competente werkenden. Ze weten financieringen te regelen van miljoenen; sturen bouwprojecten aan, zijn inkopers van van alles en nog wat, zijn halve juristen vanwege alle wet- en regelgeving – het zijn kortom generalisten in bedrijfsvoering, en dat zijn alleen de avonduren. Overdag zijn varkensboeren bezig met toegepaste techniek, zware machines, en met dieren natuurlijk.

Met zo’n set aan competenties kan een werkende, vooral in varkensland Brabant, tevens de techniekprovincie, in loondienst zonder veel moeite tweemaal modaal verdienen. En het eigen vermogen in de onderneming rendeert zelfs op een spaarrekening (nul procent rente) beter dan in het varkensbedrijf (rendement negatief). Een andere onderneming beginnen kan natuurlijk ook, en dan zal het knap moeilijk zijn om financieel slechter te presteren dan met de varkenshouderij.

De conclusies voor de varkenshouder én voor de economie als geheel zijn dus identiek: iets anders gaan doen is lucratiever. Er is dus geen afruil tussen economie en natuur. Voor veel varkensproductie geldt: stoppen is beter voor economie én natuur.

Eenmalige overgangskosten zijn er natuurlijk wel. Prima dus dat de overheid varkensboeren helpt met stoppen.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden