ColumnDe Ombudsman

Is er sprake van taalverruwing in de krant?

De krant is de spiegel van de samenleving. De omgangsvormen verruwen. Maar moet dat ook in de kolommen? 

Strenge post van een lezer: ‘Het is al geruime tijd dat uw redactie het ABN niet machtig meer lijkt te zijn.’ Aanleiding was een zin uit een
achtergrondartikel over het ongeluk in Oss met de Stint, waarbij vier kinderen om het leven kwamen: ‘Het felgekleurde karretje bleek een uitkomst voor veel kinderdagverblijven die dure taxibusjes moesten inhuren als ze eens de kinderboerderij wilden bezoeken of ­koters van school moesten halen.’

‘Koters’ dus. ‘Bijzonder kwetsend’, vond lezer Eric Voorneveld. ‘Je zult maar je kind verloren hebben en de volgende dag dit lezen.’ Hij was niet de enige die erover viel. Begrijpelijk: De Van Dale (die de krant hanteert) kent geen enkele negatieve betekenis van ‘koter’, maar het Algemeen Nederlands Woordenboek van het Instituut voor de Nederlandse Taal omschrijft het als: ‘Informeel, pejoratief. Wordt vaak gebruikt voor kinderen die lastig, vervelend of hinderlijk bevonden worden.’ Geen erg passende term dus voor een artikel over zo’n drama als in Oss.

De redacteur die het stuk schreef, gebruikte het woord niet zelf, zo kan hij aantonen met de versie die hij had ingeleverd. Hij was ook bepaald niet blij met de ingreep van de eindredactie. De dienstdoende eindredacteur wilde in de berichtgeving over het ­ongeluk met de kinderen variëren in woordkeuze. Hij vond ‘koters’ positief, net als Van Dale. De passage sloeg volgens de eindredactie ook niet zozeer op ‘Oss’, maar op wat de bedenker van de Stint in 2011 voor ogen stond toen hij op zijn idee kwam. Dat laatste is feitelijk waar, maar de zin stond wel in de context van de gebeurtenissen in Oss. ‘Koters’ past toch eerder in een vrolijker onderwerp dan dit.

Volkskrantlezers zijn bijzonder taalgevoelig, blijkt uit mails. Spelfouten (‘hardgrondig’, de minister ‘licht’ onder vuur) en verengelsing (‘Shame on you, Volkskrant: deze week tweemaal de uitdrukking ‘A walk in the park’ in de kolommen. Why?’) zijn steevast een doorn in het oog.

Opvallend veel reacties gingen deze weken over (vermeende) taalverruwing. ‘Koters’, ‘zeeflatsen’ en ‘een kledder weefsel’ in een artikel over het vroegste leven in zee: ‘Het roept bij mij het niveau op van een schoolkrant’, schreef Annemieke Cannegieter.

Lezer Voorneveld struikelde over het ‘afglijdende taalniveau’ van de krant. Wat hij aantrof: de kop ‘Aussies geschokt door naalden’, uitdrukkingen als ‘de pleuris uitbreken’,‘Sesamstraat is brilfokkingjant’, ‘wat Trump rondbazuinde’, ‘de auto knalde tegen’, ‘een trits van Zuid-Koreaanse diplomaten’, en zo kon hij nog wel even doorgaan.

Een lezer zegde het abonnement op vanwege de grove taal. ‘Ik kan er als lezer niet omheen, voel mij geprovoceerd en geschoffeerd. Ik ben het gefuck in interviews en artikelen meer dan zat. Het gelul en gekut, het vreten, zuipen, wegflikkeren, naar de kloten gaan en gvd’s. Voor mij ligt het op hetzelfde niveau als publiekelijk boeren, winden laten, rochelen.’

Is hier iets aan de hand? De hoofdredactie zegt te streven naar een ‘toegankelijke kwaliteitskrant’, met een wat lossere toon dan de formelere van de concurrentie. Veel is afhankelijk van context en ook genre. Voor een column gelden andere regels dan voor een neutraal nieuwsbericht, in interviews kan een gebruikte krachtterm functioneel zijn, bijvoorbeeld om een beeld te schetsen van de geïnterviewde. Ter ­illustratie: het woord ‘godverdomme’ (waarover een lezer klaagde) haalde dit jaar 39 keer de krant. Steeds in interviews of columns; in een nieuwsstuk zou het al snel geschrapt worden.

Maar de krant zal nooit één geheel worden van louter serene taal. Ironie en toonverschil (in columns en persoonlijk getinte stukken) geven de krant kleur. Het lastige is dat elk voorbeeld van ‘verruwing’ op zichzelf staat en vatbaar is voor discussie. Mij lijkt ‘Aussies’ in een nieuwskop te weinig zakelijk, een ‘trits’ diplomaten heeft de connotatie van ‘een hele bups’, een ‘stelletje’.

Logisch dat spreektaal de kolommen bereikt. De krant is een spiegel van de samenleving, waar de omgangsvormen onmiskenbaar verruwen. ‘Pleur op’, ‘rot op’ en ‘doe effe normaal’ zijn tot parlementair taalgebruik gaan horen, tot aan de premier toe. Maar dat ontslaat de krant niet van de verantwoordelijkheid zelf zijn woorden te wegen.

Dat gebeurt. Een dezer dagen verspreidt de hoofdredactie intern een ‘Handboek voor de eindredacteur’. Daarin staan ook aanwijzingen voor
taal­gebruik. ‘Streef in alles naar precisie en objectiviteit’, luidt een aanbeveling. Die gaat niet direct over scheldwoorden of taalverruwing, maar: ‘de Volkskrant is een zakelijke kwaliteitskrant. (...) Ook een opiniërende woordkeus dient vermeden te worden.’

Daar zit geen woord Spaans bij.

Post van een lezer

Tussen aanhalingstekens 

Als iets tussen aanhalingstekens staat, moet de lezer erop kunnen vertrouwen dat de geciteerde dit zo heeft gezegd. Al talloze keren is mij opgevallen dat de Volkskrant het daarmee niet zo nauw neemt. Zo schreef de krant dat de koning in zijn Troonrede zei: ‘Samen met u wil de regering werken.’ In werkelijkheid zei hij: ‘In die traditie wil de regering werken, samen met u.’ Dan kun je zeggen: de strekking is toch gelijk? Prima, maar gebruik dan geen aanhalingstekens.

M.J. Langelaar

‘Citaten kunnen vaak niet letterlijk worden weergegeven. (...) Het is toegestaan citaten te ‘fatsoeneren’ om de zinnen beter te laten ­lopen, maar de essentie van wat is gezegd, moet overeind blijven’, zegt het Stijlboek van de Volkskrant. In andere gevallen kan een uitspraak beter geparafraseerd worden. In dit geval lijkt mij de essentie voldoende overeind blijven, maar juist vanwege het ‘offi­ciële’ karakter van de Troonrede was het ­beter geweest het citaat intact te laten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden