Column Ariejan Korteweg

Is er een drankkartel dat vergaderverslagen zoekmaakt?

Doorgaans kan het paardje van staat met zachte tikken en hier en daar wat masseren op koers worden gehouden. Dan worden brede zandstranden voorgespiegeld om de mariniers naar Vlissingen te halen, of lege kantoorkolossen om de divivendbelasting te laten verdwijnen.

Soms zijn ruwere maatregelen nodig. Bonnetjes raken dan zomaar zoek, de actieve herinnering laat het ineens afweten. Het Binnenhof verandert in een verdwijnput waarboven de wateren zich rimpelloos sluiten.

Om dat te beteugelen, wordt alles vastgelegd. Geen vergadering zonder notulen, geen overleg zonder goedgekeurd verslag – op die controleerbaarheid draait de grote poldermachine.

Ageviewer, slachtoffer van een alcoholkartel?

Maar wat nu als de verslaglegging niet te vertrouwen is?

Op 7 maart 2008, was er een Directeuren Overleg Alcohol. Deftige naam voor een bijeenkomst van ambtenaren van de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Economische Zaken met vertegenwoordigers van de supermarkten, de alcoholindustrie – Heineken, Bacardi – en betrokkenen zoals het Trimbos-instituut. ‘Met de benen op tafel’, zo wordt de sfeer getypeerd; mensen die elkaar vaker treffen op borrels, symposia en andere lobbyplekken.

Punt 7 op de agenda was die dag de Ageviewer: een Nederlandse vinding om drankverkoop aan jongeren te controleren. Niet de caissière maar een neutrale beoordelaar op afstand schat bij dit systeem via een cameraverbinding in of de koper de vereiste leeftijd heeft. Onderzoek had uitgewezen dat de Ageviewer wel eens veel effectiever kon zijn dan controle via kassamedewerker of met ID-scanner.

Van die Ageviewer is al jaren niets meer vernomen. Dat komt, zegt bedenker Dirk Benschop en vermoeden ook verschillende Kamerleden, omdat de alcoholbranche en de supermarkten er niets in zagen: ‘Dat stigmatiseert mijn product’, zou de man van Bacardi tegen Benschop hebben gezegd. Bang dat de verkoop van jongerendrank Breezer zou teruglopen.

Dirk Benschop, bedenker van Ageviewer. Hij looft honderdduizend euro uit voor wie de notulen boven water haalt.

De notulen van die bewuste vergadering zijn zoek. Beter gezegd: wat er aan notulen is, houdt op na agendapunt vijf. Geen woord dus over de Ageviewer, ook rondvraag en sluiting ontbreken. In ambtelijk Den Haag is zoiets onbestaanbaar. Dat verslag is naar zeker tien mensen gezonden, het zou betekenen dat die allemaal op delete hebben gedrukt.

Hoe zoiets mogelijk is, daarover breekt de Tweede Kamer zich al jaren het hoofd. Is hier sprake van een gecoördineerde actie? VWS heeft wat dat betreft een naam hoog te houden. In 2014 achterhaalde radioprogramma Argos dat een ambtenaar van het ministerie correspondentie over de inzet van loktieners om alcoholgebruik te controleren had vernietigd. En Nieuwsuur toonde al eens aan dat in datzelfde jaar een onderzoek van het Trimbos-instituut naar leeftijdsverificatie door VWS vóór publicatie in de gewenste richting werd bijgestuurd.

Het belang van die notulen zit hem in mogelijke kartelafspraken tussen supermarkten en alcoholbranche om de Ageviewer buiten te sluiten. Mocht dat zo zijn, dan staat Benschop sterker bij de Hoge Raad, dat binnenkort zijn klacht over kartelvorming behandelt.

Deze week stapt hij ook naar de hoofdofficier van justitie in Den Haag om de Rijksrecherche aan het werk te zetten. Indien er vermoeden is van verduistering van bewijsmateriaal door ambtenaren, moet dat gemeld worden, zegt hij. ‘Dat is een ambtsmisdrijf.’

Staatssecretaris Paul Blokhuis van VWS: 'Be my guest.' Foto ANP

‘Laat de Rijksrecherche kijken’, vindt ook Henk van Gerven (SP), een van de Kamerleden die zich in de kwestie vastbeten. ‘Onderzoek de computers uit die tijd die er nog zijn, net als bij het bonnetje van Teeven gebeurde. Ik snap niet dat Blokhuis niet zelf die stap zet.’

Staatssecretaris Paul Blokhuis van VWS wil dat alleen doen als er een Kamermeerderheid voor is. Onlangs moest hij in de Kamer bekennen dat ook de Auditdienst Rijk, onderzoeksdienst van de overheid, geen spoor van de notulen had gevonden. Dus deed hij nu een algemene oproep aan iedereen ‘die uitsluitsel kan bieden over wel of geen tweede pagina’ om van zich te laten horen: ‘be my guest.’

Gratuit verzoek, vinden betrokkenen: een ambtenaar die zich tien jaar na dato ineens een oude multomap met die notulen zou herinneren, kan meteen op zoek naar een andere werkkring.

Voor hem of haar heeft Benschop een oplossing. Hij looft – ‘schrijf maar op, primeur voor de Volkskrant’ – honderdduizend euro uit voor wie de notulen boven water haalt. Zijn belang is groot; mocht kartelvorming worden aangetoond, dan komt er een schadeclaim van tientallen miljoenen euro’s.

Een van de zeven aanwezigen op 7 maart 2008 was Ingrid van Engelshoven, inmiddels minister van OCW, maar toen in dienst van de Stiva, lobbyclub van de alcoholindustrie. Blokhuis hoeft het niet ver te zoeken: hij kan zijn onderzoek beginnen met het opfrissen van het geheugen van een naaste collega.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.