Column Peter de Waard

Is een onafhankelijke centrale bank wel zo wenselijk?

Foto de Volkskrant

Misschien moet De Nederlandsche Bank gewoon een afdeling worden van het ministerie van Financiën die door Wopke Hoekstra wordt aangestuurd en door de Tweede Kamer nauwlettend wordt gecontroleerd.

Tot nu toe is dat vloeken in de kerk geweest. De onafhankelijkheid van een centrale bank is een even belangrijk dogma als de onfeilbaarheid van de paus. De afstand tussen het Korte Voorhout en het Frederiksplein hoort groter te zijn dan die tussen Valkenburg en De Cocksdorp op het eiland Texel. Als politici in plaats van technocraten de rente gaan bepalen en achter de knoppen van de bankbiljettenpers plaatsnemen, is het einde zoek.

Vorige week gooide de Zweedse minister van Financiën Magdalena Andersson op het 350-jarig jubileum van de Riksbank een knuppel in het hoenderhok. Zij vindt dat die onafhankelijkheid van centrale banken ter discussie moet worden gesteld. Tijdens de crisis gingen regeringen in de westerse landen als een gek bezuinigen, terwijl centrale banken de bankbiljettenpers in de hoogste versnelling lieten draaien. Andersson had liever wat meer coördinatie gezien.

De onafhankelijkheid van centrale banken is geen vanzelfsprekendheid. Pas in de loop van de vorige eeuw ontwikkelden ze zich tot los van de politiek staande instituten. Economen waren even felle voorstanders van de scheiding van budgettair en monetair beleid als democraten van die van de uitvoerende en wetgevende macht.

Vooral tijdens de periode van hoge inflatie in de jaren zeventig en tachtig was de gedachte dat de welvaart het best gediend zou zijn met centrale banken die de prijsstabiliteit een inflatie tot 2 procent zouden bewaken als een ekster zijn nest. Daarvoor mochten zij exclusief de rente bepalen en aan de geldkraan draaien. Het voorkomen van financiële onevenwichtigheden was niet hun taak.

En nu zit iedereen met de gebakken peren. Zweden kent al jarenlang zwaar negatieve rentes. De centrale bank heeft de helft van de schulden van het land opgekocht. Als er morgen een nieuwe crisis uitbreekt heeft de Riksbank geen wapens meer. Dan is budgettaire stimulering de enige uitweg.

Vermogensbeheerder Pimco stelde eerder al in een onderzoek dat centrale banken beter zijn in het beperken dan in het aanzwengelen van inflatie. Daardoor zijn ze schromelijk gaan overdrijven met hun rente- en opkoopbeleid. Veel van hun besluiten hebben ook consequenties gehad voor de inkomensverdeling die het domein zouden moeten zijn van gekozen politici in plaats van benoemde technocraten. Daarnaast hebben overheden centrale banken gebruikt om de ijzers uit het vuur te halen en daarna tot zondebok te bombarderen.

Met centraal bankieren als overheidsdienst zou buiten de financiële sector om liquiditeit kunnen worden verstrekt. Dat is veel beter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.