ColumnFrank Kalshoven

Is door de coronacrisis het geld op voor het maken van verkiezingsplannen?

‘Er is per saldo nul budgettaire ruimte.’ Dit schrijft de Studiegroep Begrotingsruimte over de volgende kabinetsperiode aan iedereen die het lezen wil, maar aan de opstellers van verkiezingsprogramma’s in het bijzonder. En om de verwachtingen nog verder te temperen: ‘In een eventueel negatief scenario (voor de ontwikkeling van de economie door corona) zal de budgettaire opgave alleen maar vergroot worden.’

Arme programmacommissies. Zitten de leden met geslepen potlopen en een gummetje klaar, netjes op anderhalve meter afstand van elkaar in de tuin van de voorzitter, om samen eens haarfijn op te gaan schrijven hoe zij na de verkiezingen van maart volgend jaar Nederland nader willen verfraaien, zijn de centen op.

Is er echt geen geld? Jawel, maar dat moeten de programmacommissies dan eerst zelf verdienen. Laten we kijken.

De Studiegroep Begrotingsruimte? Ruim voor elke Kamerverkiezingen vraagt het zittende kabinet een onafhankelijk advies aan begrotingsexperts. De hoogste ambtenaar van Financiën zit traditiegetrouw voor, topambtenaren van andere economisch relevante ministeries schuiven aan, net als het Centraal Planbureau en De Nederlandsche Bank. Bas van den Dungen, de dienstdoende secretaris-generaal op Financiën, zit alweer de zestiende Studiegroep voor. Het is een mooie traditie.

De eerdere vijftien studiegroepen brachten hun advies uit vóór de zomer, zodat de programmaschrijvers wisten waarmee ze rekening hadden te houden. Dit keer volgt het definitieve advies pas in het najaar, en beperken Van den Dungen en consorten zich tot een brief van acht kantjes met voorlopige bevindingen.

De analyse van de Studiegroep is rustig. Ja, er was en is een crisis. Ja, de overheid geeft dit jaar – tijdelijk – zeer veel extra geld uit, waardoor de staatsschuld eind dit jaar geen 46 maar 62 procent van het nationaal inkomen zal bedragen. En ja, die crisis werkt ook de komende jaren in de schatkist door via lagere belastinginkomsten en stijgende kosten van werkloosheid. Maar daar is die schatkist ook voor, om schokken op te vangen.

De Studiegroep benadrukt dat zo’n crisis weliswaar het niveau van de staatsschuld doet stijgen, maar niet zozeer de ontwikkeling ervan in de tijd. Als de huidige staatsschuld een grote bak halfvol water is, waar een druppelende kraan boven hangt (een langdurig hoog financieringstekort), dan raakt de bak steeds voller (de staatsschuld blijft stijgen). Maar deze coronacrisis is als het toevoegen van een extra emmer: het waterpeil stijgt plots en fors (het niveau van de staatsschuld is plots hoger), maar die stijging stopt ook weer. De coronacrisis is geen druppelende kraan maar een eenmalige emmer water.

De Studiegroep adviseert de verkiezingsprogramma’s in feite om die emmer coronawater maar even te accepteren, en alleen voorstellen te doen die de kraan openzetten als tegelijkertijd de afvoer onder in de bak wordt opengedraaid zodat het (door die corona-emmer hogere) waterpeil constant blijft.

‘Budgettaire ruimte nul’ wil dus alleen maar zeggen: zet niet alleen de kraan open. Daar in de tuin van de voorzitter kunnen naar hartelust extra euro’s worden uitgegeven, als die dan maar elders worden verdiend. Een miljard extra voor onderwijs, bijvoorbeeld? Dan ook de aftrek van de hypotheekrente sneller inperken. Nog een extra miljard voor pakweg defensie? Dan ook de aangekondigde verlaging van de winstbelasting schrappen. Et cetera.

Het klinkt redelijk, dat Studiegroepadvies. Het minste wat je ervan kan zeggen is dat ze nu aan de slag kunnen in de achtertuin. Tenzij het weer eens gaat regenen natuurlijk.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden