Is de tijd van het verjubelen weer aangebroken?

Het kabinet heeft door allerlei bezuinigingen, maar vooral dankzij de kunstmatig lage rentestand enige ruimte op de begroting opgebouwd. De verleiding is nu sterk om links en rechts douceurs uit te delen om daarmee de verdampte kiezersgunst terug te winnen.

Beeld anp

Toch lijkt het geraden om liever rustig aan te doen. Er zijn nogal wat dreigende wolken aan de horizon. Het herstel is schriel en ongewis, de staatskas is maar schaars gevuld.

Wat zijn van die structurele bedreigingen voor de overheidsuitgaven? In de eerste plaats denk ik aan defensie. Door de vele bezuinigingen op defensie is iedereen ervan overtuigd dat de slagkracht van Nederland in NAVO-verband tot een onaanvaardbaar laag peil gereduceerd is. Dit geldt ook voor veel bondgenoten, maar Nederland ligt ook in die rij weer onderaan. We kunnen wel denken over een tiental jaren als een periode voor een getemporiseerde heropbouw van onze krijgsmacht, maar Poetin temporiseert niet.

Een tweede internationale brandhaard in opbouw bevindt zich in de Zuid-Chinese zee. Nu zie ik ons niet meer actief worden in het Verre Oosten, maar dat valt wel te verwachten van onze grote bondgenoot. En dat kan dan zeer wel leiden tot een lagere inzet van de Verenigde Staten binnen de NAVO op een eventueel Oost-Europees strijdtoneel.

Migratiestromen

Een tweede toekomstige uitgavenpost is de ombouw van onze economie naar duurzame energie en duurzaamheid in het algemeen. Dit kan helaas niet aan 'de markt' worden overgelaten. De overheid zal niet alleen de regie moeten nemen maar het ook financieel mogelijk moeten maken door massieve investeringen.

In de derde plaats zal Europa zich moeten voorbereiden op de massieve instroom van mensen uit het Midden-Oosten en Afrika. Dit heeft niet alleen te maken met de politieke onrust ter plekke, maar waarschijnlijk ook met de klimaatveranderingen die vele landstreken onbewoonbaar gaan maken. Het is niet realistisch - dat zien we nu al - om het Europese continent hermetisch af te sluiten, afgezien nog van de ethische problemen die met zo'n politiek gepaard zouden gaan.

In de vierde plaats zal de vergrijzing leiden tot een krimp en een productiviteitsvermindering van onze beroepsbevolking. We zien nu al dat wij hierop voorsorteren door de uitstoot van ouderen en het inschakelen op flex-basis van jongeren. Deze ontwikkeling zullen we overigens ook bij de meeste Europese landen zien. Deze ontwikkeling zal onze economie niet stimuleren. Dit zal op termijn natuurlijk ook leiden tot een terugloop van zowel de directe als de indirecte belastingen.

Bootvluchtelingen op het Italiaanse eiland Lampedusa. Beeld reuters

Gaswinning

Voor zover de structurele ontwikkelingen waarmee het kabinet rekening zou moeten houden. Kortom, de overheid zal in de komende decennia de tering naar de (krimpende) nering moeten zetten.

Daarnaast is er nog het Groningse probleem dat als een molensteen om onze hals hangt. Er liggen vele milieuclaims. De gaswinning zal binnen afzienbare tijd sterk teruglopen en op den duur zelfs ophouden. De huidige tijdelijk gunstige situatie voor de voerheid kan voor een groot deel worden teogeschreven aan de extreem lage rentestand die veroorzaakt wordt door het tijdelijke beleid van de ECB.

Te verwachten valt dat de ECB ergens in 2016 dit beleid zal stopzetten, waarna de rente weer naar een normaal niveau zal stijgen. Een andere belangrijke parameters zijn de wereldolie - en gasprijzen. Die is nu nogal laag, howel nog altijd hoger dan enige decennia geleden. Naar mijn mening kan niemand een zinnige voorspelling doen over de olie- en gasprijzen omdat hierbij alles van de internationale politiek afhangt. Een uitbreiding van het conflict in het Midden-Oosten kan zeer wel leiden tot een significante reductie van de olieproductie. Ook de Noorse voorraden lopen terug en wij dienen onze afhankelijkheid van het Russische aanbod om strategische redenen sterk te reduceren.

Het ziet ernaar uit dat er de komende decennia harde tijden aanbreken. In dat licht gezien, lijkt een vrolijk potverteren van een tijdelijke financiële ruimte onverantwoord.

Een door de aardbevingen beschadigd huis in Groningen. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden