Column Sheila Sitalsing

Is de boel in de prut gedraaid door goedbedoeld beleid, dan komen de commissies aangetrippeld

. Beeld .

Een van de leuke dingen aan de Nederlandse bestuurscultuur is het mechanisme dat in werking treedt wanneer er iets gruwelijk is misgelopen. Wanneer de boel in de prut is gedraaid door goedbedoeld beleid.

Dan komen de commissies aangetrippeld. Oud-politicus aan het hoofd, of een burgemeester die tijd over heeft, of gewoon Johan Remkes. Die gaan onderzoeken. Scheiden een fraai vormgegeven rapport af met een titel waarover is nagedacht. Erin staan behartigenswaardige dingen die de verantwoordelijken en betrokkenen diep in hun hart heus wel wisten, maar niet over hun lippen kregen. Zoals een directeur die geen mensen durft te ontslaan en lui van McKinsey inhuurt om te concluderen wat iedereen allang wist: dat hier hoognodig mensen moeten worden ontslagen.

Commissies zijn daarom onmisbaar voor de hygiëne in het openbaar bestuur, en ook de commissie die de heksenjacht bij de Belastingdienst onderzocht (met twee oud-bewindslieden erin: Piet Hein Donner en Jetta Klijnsma) heeft mooi werk afgeleverd.

Door ruimhartige en snelle compensatie te adviseren voor de honderden ouders die ten onrechte zijn behandeld als fraudeurs met de kinderopvangtoeslag. Die mensen zijn gek gemaakt door een dolgedraaid team van de Belastingdienst dat achter elke boom een dief zag. Donner rept van ‘een financiële nachtmerrie’ voor de getroffen ouders.

Net zo mooi is de reis door de geschiedenis die de commissie maakt om aan te tonen dat de fraudespeurders niet plots op onverklaarbare wijze door hondsdolheid waren getroffen. Welnee: ze zijn afgericht en opgejuind. Door een Tweede Kamer die tijdens de eerste twee kabinetten-Rutte in de ban was van nultolerantie en van tucht & orde.

Het waren de jaren van ‘keihard aanpakken’, van ‘Vandalen gaan Betalen’ op verkiezingsposters, van referenties aan fraude in regeerakkoorden. En van belevingspolitiek: als de achterban meent dat iedereen er maar op los graait, dan formuleert Den Haag daar ‘keihard beleid’ tegen, ook al is het niet waar dat iedereen er maar op los graait. Zo kon het komen dat er een strengere fraudewet kwam voor de sociale zekerheid met hogere boetes, ook al waarschuwde de Raad van State dat de fraudecijfers die verzwaring helemaal niet rechtvaardigden. Toch, schrijft Donner, nam de Tweede Kamer de wet gretig aan. Later gebeurde iets dergelijks met een strengere aanpak van fiscale fraude.

En als de Nationale ombudsman tegenwierp dat ‘de meeste mensen deugen’, lachten de zelfbenoemde realisten in Den Haag schamper om zoveel weekheid.

Zoals elk goed rapport bevat ook dit rapport afrekeningetjes. Zo wordt vermeld dat CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt, die nu een heldenrol speelt in de toeslagenaffaire, niet zo lang geleden in ijverige Kamervragen informeerde of het nog een beetje opschoot met de bestrijding van belastingfraude. En Wouter Koolmees kapittelde als D66-Kamerlid bewindslieden om ‘het zoveelste geval van fraude’, want ‘er wordt nog steeds massaal gefraudeerd’. Koolmees eiste op zeker moment ‘iedere twee maanden een rapportage aan de Kamer’ over de fraudeaanpak bij de Belastingdienst.

Dan is het niet raar, wil Donner maar zeggen, dat ze bij de dienst cowboylaarzen aantrokken, een holster omgespten en over de mensen heen gingen galopperen. En dat ambtenaren dossiers waarin ze geen fouten konden vinden, moesten doorgeven aan een senior-behandelaar die nogmaals ging kijken of er écht geen fraude was gepleegd.

Het systeem van toeslagen – inkomenspolitiek op de vierkante millimeter – is een onding, zo weten we uit andere rapporten. Dat wordt op een mooie dag afgeschaft. Het vijandbeeld dat de boven ons gestelden hebben van ons, de kleine mensen, laat zich lastiger afschaffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden