columnPeter de Waard

Is Air France-KLM ‘too important to fail’?

Peter de Waard artikel ColumnBeeld .

Auteur George Bernard Shaw noemde het vliegtuig begin vorige eeuw een uitvinding van optimisten. ‘En de pessimisten hebben op hun beurt de parachute uitgevonden’, merkte hij op toen elk land zijn eigen nationale luchtvaartmaatschappij oprichtte. Vliegen werd honderd jaar geleden gezien als een groot avontuur en een zaak van nationaal belang. Klimaatopwarming was geen item en vliegtuigherrie klonk als muziek.

Honderd jaar later vliegt Jan en alleman. Het is geen avontuur meer, maar een vorm van ultieme verveling met een moment van doodschrik als het toestel in een luchtzak belandt. Het is ook een gewone commerciële activiteit geworden waarbij op het scherpst van de snede wordt geconcurreerd. En de overlast van vliegtuigen is een van de grote problemen als die niet wordt overschaduwd door een nog groter probleem als corona.

Dat neemt niet weg dat de zweem van romantiek is gebleven. Als een land onafhankelijk wordt, zijn er drie prioriteiten: een vlag, een volkslied en een nationale luchtvaartmaatschappij. Van de 290 grote luchtvaartmaatschappijen in de wereld – het aantal vliegtuigmaatschappijen dat bij de IATA is aangesloten – is zeker de helft nog volledig staatseigendom. Daarnaast zijn er luchtvaartmaatschappijen, waarin overheden een deelbelang hebben. Buiten de VS is het zelfs een uitzondering dat een nationale luchtvaartmaatschappij volledig in particuliere handen is.

Omdat de Franse staat een belang had in KLM-partner Air France besloot minister Wopke Hoekstra vorig jaar om ook maar weer een belang in KLM te nemen, van 14 procent. Het lijkt ondenkbaar dat die overheid hetzelfde zou doen bij een levensmiddelenproducent of machinefabrikant.

Tijdens de kredietcrisis van 2008 en 2009 lagen de banken in de vuurlinie. De systeembanken werden uiteindelijk ook gered door de overheid, omdat zij too big to fail waren. Of: als zij zouden omvallen, zou het hele financiële systeem instorten.

In de coronacrisis liggen de luchtvaartmaatschappijen in de vuurlinie. Als zij zouden omvallen, zouden de consequenties beperkt zijn. Er zouden massaal vluchten worden geannuleerd, maar het financiële systeem, het consumentenvertrouwen en de reële economie zouden nauwelijks worden geraakt.

Niettemin zal iedere overheid vrijwel zeker de nationale luchtvaartmaatschappijen (flagcarriers) redden. Het argument zal zijn dat ze in problemen zijn gekomen door een virus dat tijdelijk is en waar ze zelf niets aan kunnen doen. Dan gelden de regels van vrije concurrentie en mededinging niet meer.

Maar de nationale sentimenten zullen nog belangrijker zijn. Nederland zonder KLM is net zo onvoorstelbaar als Nederland zonder klederdracht, kaasmarkt of klassieker. KLM zal als het puntje bij het paaltje komt net zo worden genationaliseerd als ABN Amro in 2008.

Ook voor de vliegmaatschappijen is er een reddende parachute, bij ons is die rood-wit-blauw gekleurd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden