Iran, pas op

Weg naar hervormingen is ingeslagen

De wortels van de huidige Iraanse hervormingsbeweging liggen diep in de tijd van de Ghadjariden dynastie, de tijd van de industriële revolutie in Europa.
De eerste hervormer was minister president Mirza Ghaemmagham Farahani, hij beperkte de macht van Mohammad sjah. Hij stuurde voor het eerst studenten naar Moskou, Parijs en Londen om kennis te nemen van het westerse leven. Maar de sjah liet hem wurgen in het paleis (1835).

Amir Kabir, de superslimme zoon van de kok van Ghaemmagham, zette de hervormingen door. Hij werd de bekwame minister president van Nasser-e-Din sjah. Historische woorden als wetboek, parlement, gerechtshof, analfabetisme en de lastige burqa werden voor het eerst in het Perzisch uit zijn mond gehoord. Maar op een dag toen hij naar de kapper ging, zette de kapper, die een handlanger van de sjah was, zijn scheermes in zijn koningsader (1852).

Na lange stilte in het land ging Mostashar Aldole, de zoon van een rijke koopman, stiekem naar Parijs. Hij leerde de Franse taal en vertaalde het Franse wetboek in het Perzisch en keerde terug.

Clandestien verspreidde hij zijn vertaling onder de intellectuelen. In een meeting verhief hij zijn stem: ‘Wat we in dit land nodig hebben is een wet, waardoor zowel de sjah als een bedelaar gelijk worden behandeld.’ Hij werd in de gevangenis gedood (1891).

De hervormer Mirza Reza Kermani opende het vuur op Nasser-e-Din sjah en doodde hem (1896). Door Kermani en zijn achterban werden de ayatollahs naar voren getrokken om de massa te mobiliseren. Ze gebruikten de moskeeën en wisten miljoenen mensen in het hele land tegen Mozafar sjah in beweging te brengen. Negen jaar later hadden we een wetboek, een gerechtshof en een parlement (1906).

Met de hulp van de Russen schoot de volgende Mohammadali sjah persoonlijk met een kanon het parlement in stukken en stopte de hervormingen (1908). Met de hulp van Engeland pleegde Reza Khan, een moedige analfabete sergeant, een staatsgreep en kondigde de dynastie Pahlavi aan (1925).Hij begon met een ijzeren hand het land te moderniseren. Hij verbood het dragen van een nedjab en een chador. De vrouwen proefden de vrijheid. Zijn schoondochter Farah Diba zette de hervormingen door.

Zijn zoon, bekend als de sjah van Perzië, werd een marionet van Amerika.
Mohammad Mossadeq werd de eerste gekozen minister-president. Hij beperkte de macht van de sjah drastisch. De Iraniërs hebben genoten van de vrijheid die Mossadeq had gecreëerd. De CIA stopte echter het proces van de hervormingen en pleegde een militaire coup, gaf alle macht aan de sjah en Mossadeq kreeg huisarrest tot aan zijn dood (1951).
Ayatollah Khomeini kwam in opstand tegen Amerika. Maar de sjah arresteerde hem en verbande hem naar Irak (1961).

Vijftien jaar later begon de revolutie, Khomeini greep de macht en keerde via Parijs terug naar het land (1977).

Dertig jaar lang is het hervormingsproces tegengehouden, maar de afgelopen drie weken is de jonge generatie met duizenden de straten op gegaan. Met een offer van 21 doden hebben ze de weg naar verdere hervormingen vrij gemaakt.

Heel de wereld heeft het regime hard veroordeeld. Met respect vraag ik de wereld om alert te blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden