Opinie

Inzet van spam-bots is zinloos voor Nederlandse politicus

Kunnen Nederlandse politici in navolging van hun Amerikaanse collega's ook het publieke debat beïnvloeden via spam-bots? Welnee, zeggen socioloog Niels Spierings en politicoloog Kristof Jacobs. In ons land bepaalt de traditionele media wat het grootste deel van de kiezers meekrijgt van het rumoer op sociale media.

Het merendeel van de Twitter-volgers van CDA-leider Sybrand Buma leken in 2012 spam-bots te zijn. Beeld anp

In de VS zouden honderden 'spam-bots' Ted Cruz hebben zwart gemaakt, zo berichtte de Volkskrant vorige week. Zo zouden mensen de voorverkiezingen verder in de richting van Donald Trump willen duwen. Ook in Nederland is een dergelijke manipulatie technisch gezien mogelijk. Maar of tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 via sociale media de publieke opinie gemanipuleerd wordt, hangt vooral af van de klassieke media.

Op basis van interviews met negen van de elf partijen in de Tweede Kamer, weten we dat bijna alle sociale-mediacampaigners geïnspireerd zijn door Obama en de Amerikaanse politiek. Maar de Amerikaanse politiek is zo uniek dat hetgeen in de VS gebeurt, niet automatisch overwaait naar Nederland.

'U draait'

Negatieve campagnes zoals Trump die Cruz zwartmaakt, zijn in Amerika heel normaal. In Nederland zijn ze zeldzaam omdat ze hier minder goed werken en grote risico's met zich meebrengen. Negatieve campagnes werken in ons land minder goed omdat het de vraag is op wie je je pijlen moet richten. In de VS gaat de verkiezingsstrijd in de regel tussen twee kandidaten. Het verlies van de ander, is winst voor jou. Als je in Nederland een ander zwart maakt, weet je helemaal niet of dat jou of een andere concurrent ten goede komt.

Bovendien mag je in de VS na een verkiezingsoverwinning alleen regeren; in Nederland moet je samenwerken. Dat maakt een negatieve campagne gevaarlijk. Denk bijvoorbeeld aan de aanval van Jan Peter Balkenende op Wouter Bos. 'U draait en u bent niet eerlijk', zei de eerste. Na de verkiezingen vormden CDA en PvdA een coalitie, maar tussen Balkenende en Bos heeft nooit meer geklikt.

Twitteraars

Een alternatief voor Nederlandse partijen is om spam-bots positieve berichten over de eigen partij te laten twitteren. Echter, zoals het artikel in deze krant liet zien, bestaat er een grote kans dat dit ontdekt wordt. Dat kan een partij aardig wat schade opleveren. Zo had CDA'er Sybrand van Haersma Buma in 2012 heel wat uit te leggen toen hij opeens vijftienduizend nieuwe volgers had en 82 procent van zijn volgers spam-bots leken te zijn.

Echte spam-bots lijken in de Nederlandse politiek momenteel dan ook nauwelijks ingezet te worden. Nederlandse politieke partijen mobiliseren echter wel hun achterban tijdens lijsttrekkersdebatten op tv. Zo hebben ze invloed op wie als winnaar wordt gezien.

Een goed voorbeeld is het lijsttrekkersdebat in 2012 waarin PvdA-leider Samsom SP'er Roemer van de troon stootte als leider van links. Veel PvdA-leden twitterden op dat moment actief over hoe goed Samsom het deed. Ten opzichte van SP-sympathisanten waren zij op het sociale medium in de meerderheid. Twitter functioneerde als een echokamer die de overtuiging dat Samsom het debat zou winnen enorm versterkte.

Niet-representatief

Maar een beperkt, niet-representatief deel van de kiezers is actief op Twitter. Politici weten dat. Ze beschouwen Twitter voornamelijk als een manier om het publiek indirect te bereiken, omdat de opiniemakers en journalisten van belangrijke kranten en tv-stations Twitter actief in de gaten houden. En inderdaad worden tweets steeds vaker gebruikt als informatiebron door de klassieke media.

Het is vervolgens aan journalisten om te bepalen welke tweets zij overnemen en in hoeverre zij zich laten leiden door het overheersende sentiment op Twitter. Als Jesse Klaver tijdens een debat veel gementioned wordt, betekent dat dan dat hij het debat wint? Nee, het weerspiegelt vooral dat juist de GroenLinks-achterban heel actief is op sociale media!

Dus, mochten Nederlandse partijen het politieke debat via spam-bots proberen te beïnvloeden, dan zijn het juist de kranten, tv en journalisten die bepalen wat het grootste deel van de Nederlandse kiezers meekrijgt van sociale media. En daarmee blijven journalisten de belangrijkste waakhond van onze democratie.

Niels Spierings en Kristof Jacobs zijn universitair docent politicologie en politieke sociologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Eerder dit jaar verscheen hun boek 'Social media, parties and political inequalities' waarin ze het gebruik van sociale media in de Nederlandse politiek vergeleken met dat in de Verenigde Staten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.