Opinie Europa

Invloed op Frans-Duitse as vraagt om creativiteit

Rutte kan een belangrijke rol spelen bij de hervorming van Europa; dwarsliggen is niet genoeg.

De Franse president Macron praat met de Duitse bondskanselier Merkel in Aken nadat hij uit haar handen de Karel de Grote-prijs heeft ontvangen, 11 mei. Beeld REUTERS

Nu Merkel door een interview in de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung eindelijk heeft geantwoord op Macrons plannen voor de eurozone is er van de torenhoge verwachtingen die waren geschapen rondom de Frans-Duitse as, ‘Mercron’, weinig over. De EU zit midden in een langdurig en intensief onderhandelingsproces waarin Nederland een belangrijke rol kan spelen. Maar dan moeten we wel blijven meedenken.

Deze zomer zou de Frans-Duitse as een belangrijke rol spelen bij hervormingen van de eurozone. Nadat Emmanuel Macron aan de Sorbonne zijn plannen had ontvouwd voor een Europarlement, een EU-minister van Financiën en eurobudgetten reageerde Merkel positief. En nadat Martin Schulz hard had onderhandeld over een regeerakkoord waarin veel positiefs over de EU is opgetekend, was zelfs Nederland bang Duitsland als traditionele bondgenoot te verliezen. Uit het niets smeedde minister Wopke Hoekstra een Hanseatic League van noordelijke landen die tegen meer soevereiniteitsoverdracht en tegen hogere afdrachten aan de EU zijn. En premier Rutte waarschuwde in Der Spiegel dat Nederland niet zomaar een krul plaatst onder elk Frans-Duits voorstel.

Nu Duitsland koersvast blijkt, is het de vraag of dit diplomatieke offensief wel zo nodig was. Had Rutte niet beter een vrije rol kunnen zoeken die ook de Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz zich aanmeet? Een ‘Liste Kurz’ kan in Duitsland zelfs op meer stemmen rekenen dan de eigen CDU/CSU combinatie, kwam laatst uit een opinieonderzoek van Insa naar voren.

Net zoals Sebastian Kurz zou ook Mark Rutte vanuit die vrije rol veel invloed kunnen uitoefenen op het sterk verdeelde krachtenveld in Duitsland zelf. Hoewel Merkel de druk van haar Franse bondgenoot om te hervormen voelt, heeft ze evenzeer rekening te houden met de druk van haar eigen achterban. Na de vluchtelingencrisis kan zij zich een splijtzwam over de eurozone niet veroorloven.

Daar komt bij dat Macrons plannen om volgend jaar met een eigen lijst de verkiezingen van het Europees Parlement in te gaan in Berlijn niet goed liggen. Macron wil zo mogelijk zijn kunststukje herhalen, dat hij eerder in de Assemblée nationale heeft volbracht. Maar Merkel heeft in het Europees Parlement juist belang bij de status quo, bij een meerderheid van sociaal- en christen-democraten die aansluit bij de kleur van haar eigen Grote Coalitie in Berlijn. Het is dus een fictie dat Macron samen met Merkel even zijn ideeën kan verwezenlijken. Het is zelfs onbestaanbaar dat Frankrijk en Duitsland exclusief met elkaar onderhandelen over de bankenunie, het Europees Monetair Fonds in oprichting of de verdeling van vluchtelingen. Dat zijn debatten die alle lidstaten aangaan.

In de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung deed Merkel een aantal opmerkelijke voorstellen waarover nog uitgebreid onderhandeld zal worden. Zo pleitte zij voor een Europese interventiemacht, een Europese veiligheidsraad en een Europese immigratie- en naturalisatiedienst. Ook gaf zij aan enkele tientallen miljarden euro te willen reserveren voor innovatie en investeringen om economische convergentie in de EU te stimuleren. Maar ze liet nadrukkelijk open of dit budget binnen of buiten de EU-meerjarenbegroting zou vallen.

Juist hier liggen belangrijke kansen voor de Nederlandse regering om invloed uit te oefenen. Maar dan moet zij wel creatief blijven meedenken. Niet de kop in de wind steken en ook niet steeds opnieuw voorstellen afwijzen. Die houding kan ons land zelfs duur komen te staan. Nederland staat bij sommige lidstaten, Frankrijk voorop, bekend als belastingparadijs. Mocht de Nederlandse regering op haar strepen blijven staan, dan komt dat dossier als een boemerang terug. Parijs heeft al laten weten dat de jaarlijkse kortingen voor de EU-meerjarenbegroting direct kunnen worden geschrapt, in plaats van in vijf jaar ­gefaseerd te worden afgebouwd.

Van de auteur verschijnt volgende week een uitvoerige analyse in het dossier: ‘Het Europese coalitiespel’, gepubliceerd door de Clingendael Spectator. 

Hanco Jürgens is wetenschappelijk medewerker, Duitsland Instituut Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.