OpinieDigitale kennisinfrastructuur

Investeer in de publieke kennisinfrastructuur voordat deze alleen nog in buitenlandse handen ligt

Digitalisering bedreigt onze universiteit schrijven rectores magnifici van de Nederlandse universiteiten in de Volkskrant. De systemen die door studenten en docenten gebruikt worden op dit moment zijn al voornamelijk in buitenlandse handen. Waar de rectores nog geen aandacht voor vragen is het expliciete belang van een publieke infrastructuur voor ons hoger onderwijs, betoogt Melanie Peters, directeur van het Rathenau Instituut.

Een cortège van hoogleraren tijdens de opening van het academisch jaar op de Erasmus Universiteit in Rotterdam.Beeld ANP

Niet alleen voor de interactie tussen studenten en docenten, maar ook voor het onderzoek. Die toegankelijke en veilige infrastructuur wordt bedreigd door de discussie over open science die nu met name over de contacten met de bestaande uitgevers gaat. Deze uitgevers van wetenschappelijke tijdschriften vragen al jaren zulke hoge bedragen voor hun tijdschriften dat zelfs gerenommeerde onderzoeksinstituten dit geld niet kunnen opbrengen. 

Heldere zoektermen

Zelfs voor de grootste universiteitsbibliotheken zijn deze bedragen te groot aan het worden. De Nederlandse universiteiten spelen een belangrijke rol om dit aan de orde te stellen. Ook al omdat het om voornamelijk met publiek geld gefinancierd onderzoek gaat, waarvan de resultaten voor iedereen beschikbaar zouden moeten zijn. Deze discussie kunnen de universiteiten nu kracht bijzetten omdat er digitale alternatieven zijn. 

Wie onderzoek zelf op internet plaatst, kan nu ook zonder uitgever gevonden worden. De uitgever die publicaties categoriseert in tijdschriften en heldere zoektermen toevoegt, en de bibliothecarissen die unieke nummers toewijzen aan een artikel in de catalogus van de bibliotheek zijn niet meer nodig. Hier zit echter de valkuil: er is ‘No such thing as a free lunch!’

Monopolie

Deze vorm van publiceren is afhankelijk van hele goede zoekmachines en op dit moment betekent dat opnieuw de gratis diensten van (Amerikaanse) bedrijven. Die daarmee een nieuw monopolie vormen in plaats van de bestaande uitgevers. En die daarmee kunnen bepalen welke kennis online wordt gevonden. Uiteraard betaal je zoals altijd in de digitale wereld met je data. Deze bedrijven hebben hiermee ook toegang tot de inhoud van deze teksten en tot metadata, wie zoekt wat en wat is het profiel van deze student of docent. En sterker nog, in toenemende mate tot de achterliggende data, van patiënten, proefpersonen of de monitoringsdata van steden of omgeving, die opnieuw met publiek geld verworven zijn.

Wat Nederland en Europa nodig hebben is het besef dat data het nieuwe goud zijn, maar ook gaan over ons. In goede handen kunnen ze worden ingezet ter bevordering van onze gezondheid, milieu en natuur, voor leefbaarheid en een positieve bijdrage aan ons begrip van menselijk gedrag. In verkeerde handen worden ze, zoals we recent zagen in Rotterdam, gebruikt om in China bevolkingsgroepen te onderdrukken. Na het schandaal met Cambridge Analytica beseffen we dat de geopolitiek verandert, maar dit blijkbaar nog niet doorwerkt in het hart van onze kennissamenleving.

Met dit besef moet het inzicht komen dat we moeten investeren in publieke kennisorganisaties als Surf die not for profit kennis ontwikkelen om digitalisering aan de universiteiten in goede banen te leiden. Investeren in onze onderzoeksinfrastructuur is nodig, net als in onze universiteitsbibliotheken om veilige data-opslag en omgang met gevoelige data van mensen mogelijk te maken. 

Nederland kan als voortrekker in Europa met deze verantwoorde digitale kennisinfrastructuur bijdragen aan het werkelijke ideaal van open science, kennis delen zodat we allemaal de vruchten van wetenschap kunnen plukken.

Melanie Peters, directeur Rathenau Instituut

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden