Investeer eerst in mensen

Het innovatievermogen in Nederland is gedaald door een gebrek aan investeringen in menselijk kapitaal.

Delftstudenten op TU Delft en de robot Baxter. Baxter kan met mensen samenwerken.Beeld Marcel van den Bergh

Real time video's versturen zonder satelliet, een meloen die in de laatste anderhalve dag van rijping verkleurt van groen naar goudgeel zodat de teler precies weet welke meloen rijp is, een middel waardoor rijstgewassen in Zuidoost Azië niet meer met gif besproeid hoeven te worden... er komen prachtige innovaties uit Nederland. De drie genoemde toepassingen betreffen bedrijven (Triple IT, Nunhems BV en Incotec) die genomineerd waren voor de Erasmus Innovatie Award 2014. De vierde genomineerde, YoungCapital, wist de werving van werknemers in een nieuw jasje te steken.

Het lijkt alsof innovatie nog steeds in de lift zit in Nederland. Maar niets is minder waar. Ons innovatievermogen is afgelopen jaar flink gedaald. De Erasmus Concurrentie- en Innovatie Monitor 2013-2014, een representatief onderzoek onder Nederlandse bedrijven, laat zien dat de radicale innovatie - totaal nieuwe producten en diensten - met liefst 6 procent terugliep en de incrementele innovatie - verbeterde producten en diensten - met 4 procent.

Het probleem is niet dat er geen geld naar onderzoek en ontwikkeling gaat. De bedrijfsinvesteringen daarin namen juist licht toe. Het probleem is dat bedrijven veel minder zijn gaan doen aan sociale innovatie. Dat betreft nieuwe manieren van organiseren, managen en werken. Het komt erop neer dat je eerst aan je eigen organisatie moet sleutelen voordat je slimme nieuwe producten en diensten kunt genereren. Inderdaad, 'verbeter de wereld, begin bij jezelf', maar dan op bedrijven toegepast. De inspanningen in sociale innovatie daalden afgelopen jaar met liefst 8 procent, een verontrustende afname.

Prutsen

Sociaal-innovatieve bedrijven kennen geen zolderkamertjescultuur waarbij techneuten in afzondering aan een vinding zitten te prutsen, integendeel, ze stimuleren openheid en samenwerking. Dat zie je terug bij winnaar Triple IT, dat onder meer de BBC als klant heeft. De jury roemde de combinatie van 'innovatie, uitvoering en cultuur' en de moderne arbeidsverhoudingen bij het bedrijf. Het management richt zich op het stimuleren van inspiratie, het creëren van vertrouwen en een open werkomgeving, niet op traditionele factoren als controle, financiële beloning en het benadrukken van fouten. Werkplezier neemt een belangrijke plaats in. Zo spelen de medewerkers van Triple IT gezamenlijk games. Samenwerking en uitwisseling staan ook bij Nunhems BV hoog in het vaandel. Medewerkers van verschillende afdelingen brengen daar in multidisciplinaire teams de marktbehoefte in kaart.

Kenmerkend voor sociaal innovatieve bedrijven is ook dat de luiken naar de buitenwereld wijd open staan. Andere bedrijven, kennisinstellingen, klanten en het publiek worden niet als potentiële vijanden gezien, die er elk moment met de bedrijfsgeheimen vandoor kunnen gaan, maar als een bron van inspiratie, ideeën en samenwerkingsmogelijkheden. Zo werken Nunhems BV en Incotec samen met talloze andere bedrijven en universiteiten in binnen- en buitenland.

Wat zulke bedrijven intern doen, zie je deels terug in hun producten en diensten. YoungCapital heeft een eigen universiteit opgericht om medewerkers zich verder te laten ontwikkelen. Samen met klanten ontwikkelt het bedrijf nieuwe wervingsmethoden, gebruikmakend van onder meer rollenspellen en interactieve testen.

Eenzijdig

Dit soort bedrijven, samenwerkingsgericht en met een open cultuur en een faciliterend management, slaagt er beter in om nieuwe producten en diensten te ontwikkelen dan traditionele bedrijven. Ze verslaan concurrenten waar het gaat om omzet, winst en marktaandeel. Sociale innovatie en betere prestaties gaan dus hand in hand.

Het kabinet legt nog steeds eenzijdig de nadruk op technologische innovatie. Het vergeet dat je eerst in mensen moet investeren wil je mooie nieuwe producten en diensten voortbrengen. Bijna alle regelingen in het kader van het Topsectorenbeleid, zoals de WBSO en de Innovatiebox, zijn gericht op (fiscale) stimulering van technologische innovaties.

Het succes van sociaal-innovatieve bedrijven bewijst dat er naast een technologische ook een human capital-agenda moet komen. Ook binnen het Topsectorenbeleid kun je sociale innovatie aanjagen. Gebruik belastingvoordelen bijvoorbeeld om investeringen in menselijk kapitaal aan te moedigen, of samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen. Andere ideeën: stel online diagnose-instrumenten voor ondernemers ter beschikking of creëer online leermodules voor innovatief leiderschap.

Ook voor de werkgelegenheid is sociale innovatie belangrijk. Bedrijven die intensief aan zowel technologische als sociale innovatie doen, melden gemiddeld een personeelsgroei van 8,3 procent. In die bedrijven zijn medewerkersbetrokkenheid en het werkplezier bovendien het grootst.

De economische groei van 0,2 procent in het derde kwartaal werd gezien als een bewijs van doorzettend economisch herstel. Wie naar de innovatiecijfers kijkt - en daar hangen economische perspectieven sterk mee samen - heeft juist reden ongerust te zijn. We moeten snel meer investeren in sociale innovatie en een human capital-agenda, want groei kan niet zonder technologische innovatie en die kan op zijn beurt niet zonder sociale innovatie.

Henk Volberda is hoogleraar strategisch management aan de Erasmus Universiteit.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden